PARAZNAME YA ABDULLAH ÖCALAN HATIYE BERHEVKIRIN

Jin, di her qadê de bi rêxistinbûnên bêhejmar ên wek civakê yên siyasî, civakî û çandî hêza guherîn û veguherînê ya herî dînamîk û mezin a bedena Xweseriya Demokratîk îfade dike. Dema em jinê mîna îradeyeke polîtîk û civakî bifikirin tê fêmkirin ku hem bi berdewamî pompekirina oksîjenê ji bo bedena Xweseriya Demokratîk, şaneyên nû dan qezenckirin hem jî di demokratîkbûna wê de wesfeke bi exlaq û polîk bi dest xistinê de roleke pêşeng dilîze. Di asta heyî de ger ku nebûbe hêzeke rêxistinkirî ya berfireh jî, di guherîn û veguherîna civakî, demokratîkbûn û dînamîzma civakî û çandî de di rola pêşeng de ye. Ji niha ve di rewşa bi qasî ku xwe bi çend nifşan belav bike, avaniya civakê ji guhêrînê re veke, nêrîn û darazînên sabît serûbin bike xwedî çandbûneke xurt û navenda berxwedanê ya bi hêz de ye. Jina ku rabûye ser piyan, kêm zêde xwe bi rêxistin kiriye û xwe azad îfade dike, bi xwe re çerxa guherînê ya dêwasa jî dike tevgerê. Tu hêz û beşa civakî bi qasî jin û tevna têkiliyên li derdora wê nikare rê li ber encamên civakî û çandî yên berfireh û bikok, guherîn û pêkhateyên mayînde, vebike. Mirov berevajî vê bifikire; jin û avahiya civaka ku bi jinê re pêk tê heta ku nekin bin statuya kedxwariyê, navêjin derveyî civakîbûnê civak nikarin radest (teslîm) werin girtin. Bi rastî civakîbûna jinê di cewhera xwe de pîvaneke civakîbûna giştî ye. Civakeke ku jin di nav hemû reseniya demokratîk de xwe îfade neke, nikaribe xwe birêxistin bike û negihîje hêza biryar û pêkanînê wekî ku wê nikaribe demokratîk bibe rêxistinkirî û gihîştiye erka xwe ya cewherî jî nayê hesibandin. Civakek ya demokratîk û xweser e yan jî nîn e. Mirov nikare behsa civakeke ku nîvê wê ne di nav de be, di nav hemû xweseriya xwe de nikaribe xwe bigihîne sazîbûneke mayînde an jî avabûnê bike. Her cure rêxistin, çalakî û sazîbûnên ku jin bi awayekî demokratîk û xweser di nav de cî negire her wekî nikare bigihîje wesfa civakî, nikare hêza guherîn û veguherînê bi dest bixe û dikare bê halê qadên yektî, navendîbûn û daneheva hêzê. Di cêribandinên têkoşîna xwe de hat dîtin; bo mînak komele an jî meclîsên hemwelatiyên azad bi sînor be jî yên ku hatin avakirin ku jin xurt tevlî nebû nekaribû demdirêjî, mayînde bibe, bibe avahiyeke bi wesf û di demeke kin de wesfa xwe ya civakî wenda kirine. Ji ber ku jin nekaribû di van qadan de bi rêxistin û îradeyeke bi hêz û xweser tevlîbûnek pêk bîne. Di vê maneyê de jin di derekê de gewdeya bingehîn a civakê, di rewşeke dendikê ku di nav xwe de cihewaziyeke pêşî diafirîne, cudabûna xwe derdixe holê de ye. Ger ku em ê belênaya jin û mêr wek çavkaniya bingehîn a civakîbûnê bigirin dest; di vê têkiliyê de jin di rewşa esîl û hêmana afirîner a civakîbûnê de ye. Girîngiya viya di vê derê de ye; jin di rewşa xeleka bingehîn a ku wê hişmendiya çanda demokratîk ava bike û civakîbûnê ber bi xwezaya xwe ve bikişîne de ye. Têkiliya desthilatiyê cara pêşîn û di bingeh de li ser jinê hatibe danîn ev ji rola jinê ya civakî pêk tê. Di vê maneyê de jin li her derê di pêkhatin lê di heman demê de di derbasbûna her cure têkiliyên desthilatdariyê de pîvan e. Di vî wari de jin dij-desthilatparêz, dij-yekdest û li hember her cure desthilatdariyê, her cure rêxistinbûn û sazîbûnên wî ji xwe re neke hedef di heman demê de pîvana civakîbûna azad e. Tevlîbûna demokratîk a jinê ji jiyana civakî re bi rêxistinbûna xwe ya cewherî, erka xwe ya cewherî û bi sazîbûna xwe pêşiya pêşketina civaka bi exlaq û polîtîk vedike, digire bin ewlehiyê ji vê bonê bandoreke bingehîn e. Di maneyeke rastîn de civakeke ku gihîştiye xweseriya xwe ya demokratîk, di heman demê de di taybetiya civaka azadîxwaziya cinsî û ekolojîk de ye.
Jin li hember serweriya mêr îradeya xwe ya cewherî, rêxistina xwe ya cewherî û hişmendiya xwe bi dest bixwe wê bikaribe bibe tevgereke azad a jinê. Ev asteke gelek girîng a azadiyê îfade dike. Sekneke serxwebûnê ya girîng derdixe holê. Di pirsgirêka azadiya jinê de di vê astê de seknek tê maneya têkoşîneke mezin, îrade û hişmendiyê. Cihêwaziya xwe û xweseriya xwe derxistina zanînê, îfadekirin, îrade û rêxistinkirina viya derxistina holê di jinê de hêza jiyanê diafirîne. Têkoşîna Azadiya Jina Kurdistanê ya 30 salan bi hezaran jinên şehîd û bi bedêlên giran hatiye vê astê. Bi keda vê dîrokê, tecrûbe û danehevên jiyanê, nasnameya jinê ya ku pêk aniye û xeta berxwedanê zanîn û jiyankirin bêguman di destpêka hişmendiya cins de tê. Di heman demê de di kîjan merhale û têkoşînên hundirîn de derbas bûye, bi serdestiya mêr û zîhniyeta jina kole û kevneşop re şer kiriye û hatiye vê astê divê bê zanîn û têgihîştin. Ya ku tek tek îrade qezenc kiriye, serî rakiriye, jina kole ya ku sîstema mêrê serdest ferz dike, bêîrade, lawaz, divê bê zeftkirin û tê xwestin wê bikin mal û mulk qebûl nake, ji takekesên jin ên ku jiyana wan zor û bi nakokî, lêgerîna jina azad a ku bûye xeteke berxwedan û kevneşopê, her çûn ber bi artêşbûna jina serbixwe û yekîneyên serbixwe yên resen û rêxistinên wek partiya jina ve çûn, dîrokeke wiha. Di asta herî jor de wek banê hevpar a Tevgera Azadiya Jinê û rêxistinbûna konfederal a demokratîk KJB, xwe dispêre jiyaneke azad a dîrokî ya wiha û xeta jina azad û mîrasa wê.
Rêbertiya ku dibêje "Ji jina bi hêz û bi îrade netirsin" bi sedan jin bixwe perwerde kiriye, ber bi xeta azadî û pêşengiyê ve kişandiye û hêzdar kiriye; hem jina di nav têkoşînê de hem jî têkoşîna di nav jinê de mezin bi wate kiriye, ji jinê re rêhevalî, girêdan û baweriya wî bi misogerî Tevgera Jinê aniye roja me. Ji Pirsgirêka Jin û Malbatê bigire heta bêhejmar dahûrandinên (çözümleme) jinê, diyalog û perspektîfan, Rêbertî her tim bûye çavkaniya hêzê ya bingehîn ê jinê. Îdeolojiya Rizgariya Jinê, têkoşîna azadiyê ya Rêbertiya me bi sîstema bi dewlet û baviksalar re, parastina wî û encamên civakî û zanistî, felsefîk û teorîk a ku dîrokê derxistiye holê wek dendikek di azadiya jinê de îfade dîtin e. Bi giştî tevî beşdariya hemû qadên civakî, bi sazîbûn û rêxistinbûnên xwe yên xweser û resen, îradeya xwe ya cewherî û xweseriya xwe bi awayekî demokratîk pêvajoya avakirinê ye. Eşkere ye ku pêvajoyeke wiha bi hin kadroyên navendî an jî kadroyên teng û sempatîzan an jî Tevgereke Azadiya Jinê ku derdoreke xebatkar digire nav xwe wê nikaribe ji bin derkeve. Wek Tevgera Azadiya Jinê divê pêvajoya ku em dikevinê tê çi maneyê bi berfirehî bê destgirtin û nîqaşkirin.
Serdema 4. bi qasî ji bo giştî, ji bo jin û azadiya jinê jî pêvajoyeke nipînû ye. Ji nû ve damezirandineke dewasa, ji nû ve avakirin, avaniyên mayînde û berbelav û rêxistinên resen ên ku wê sazîbûna civakî ya jinê esas bigire bên pêkanîn; bi kurtasî pêvajoya afirandina civakîbûna jinê ya xweser û resen a ku wê binyadî bi dest bixe ye. Bi qasî avakirina hiqûqa hundirîn divê esasên civakî û zanistî û rê û rêzanên wê bi awayekî bi hêz bê lêkolînkirin û bingehên xweseriya demokratîk saxlem bên danîn. Di vê mijarê de divê gavên muhtemel, ji bo jinê encamên muhtemel, xetere, destketî û nirxên wê bi berfirehî û kûrahî bên lêkolînkirin, xebatên akademîk, civakî û zanistî bi awayekî tetmînkar bên rêxistinkirin. Di vî warî de Akademiyên Siyasetê yên Jinê hem ronîbûn, lê di taybetî de jî wek navendên zanista civakî an jî jineolojî bê destgirtin, bi vê erkê bên rêxistinkirin û xebitandin di nav erkên bingehîn ên pêşiya me de cî digirin. Bi kadroyî girîngiya xebatên zanista civakî ku bi awayekî berfireh û rêxistinbûyî bê pêşxistin; di girîngiya rast avakirina jiyana azad de ye. Di detayên çarçoveya teorîk de, di gihandina perspektîf û hêza pêkanîna berbiçav de rola xebatên bi vî rengî jixweber tê fêmkirin. Di vê mijarê de dema em bi taybetî ezmûn û tecrûbeyên sosyalîzma reel tînin ber çav, ji aliyekî ve bi qasî ewlehiyên destûra bingehîn û qanûnî bên bidestxistin, jin bi civakê re di kîjan xisûsan de, çawa û li ser kîjan esasan peyman deyne, berbiçav û bi detay, kirdarî (fiîlî) û gihandina çarçoveyên fermî çiqas pêwîst û lezgîn e derdikeve holê. Di vê mijarê de xebatên amadehî yên kûr û berfireh pêwîst in. Rastiyeke zanistî ye ku di pêvajoyên avakirin û damezirandinê de ketaneke (girdi) biçûk, şaşiyek an jî jirêketinek rê li ber encamên mezin vedikin, sedsal derbas bibin jî carna encamên jê nayê vegerîn derdixin holê.
Wek Tevgera Azadiyê Jinê mirov dikare diyar bike ku di afirandina rêxistinkirina xwe ya cewherî de asteke girîng hatiye bidestxistin. Qada Bakur a ku di asteke pêş de xwe bi rêxistin kiriye û di cewherê xwe de di zemîna civakî de bûye xwedî avahiyeke mezin, wek modêlek ji bo qadên din jî di rengê mînakekê de ye. Tevgera Jina Azad û Demokratîk, Şaredartiya Jinê, hebûna di astên cur be cur de Meclîsên Jinê, gelek weqf, akademî, komele, mal û rêxistinên civaka sivîl ên jinê yên resen, bi sînor be jî hewldanên aborî bi navend jin, hêza parastinê ya rewa, dîsa di zemîna giştî, di her qadê de tevlîbûna jinê û temsîla wê di asta rêxistinkirineke ku nayê biçûkdîtin de hatiye afirandin. Bi vê gewde û rêxistinkirina xwe hê ji niha ve di dinyayê de mînaka wê tune ye. Mirov dikare behsa pêşengî û avaniya îradî ya encamên wê yên pir girîng ên civakî hene, bi taybetî di xeta serhildanê de û di zemîna çandî û civakî de wesfeke civakî bi dest xistiye bike. Lê bi halê xwe yê heyî cî cîna ku hatiye avakirin, lê wek îskelet jî hê nebûye xwedî sîstemek mayînde û bi kok, ya herî girîng jî di warê rêxistinbûna civakî û sazîbûnê de di rengê tevgereke teng de ye. Bi sedhezaran hêza çalakiyê ya jinê, dîsa di derdoreke berfireh de bi çandî û civakî, pevrabûn û bandoriya jin û ciwanên ku avaniya bingehîn a demokratîkbûn û guherînê ne heye. Bi viya re ev gewde îradeyeke rêxistinkirî ya civakî; ya girîngtir jî ne di asteke ku wê xweseriya xwe derxe holê de ye. Jixwe tevgerbûyîn, li derekê bi hedefgirtina projeyeke civakî re, di cewhera xwe de di maneya serkantî an jî pêşengtiyê de daneheva, komkirina hêzê an jî pêkhatina wê îfade dike. Lê afirandina sîstema civakî bêguman avanî û çarçoveyeke hîn berfirehtir pêwîst dike. Ji cihekî biçûk ê cîwarbûnê dest pê bike ji meclîs û komunên jinê di asta tax, gund û mezra de heta meclîsên jinê yên bajêr, bere bere ber bi meclîsên jinê yên parçe û herêman bi awayê torekê rêxistina xwe ya demokratîk û xweser pêk tîne. Meclîsên jinê yên ku li her qadên cîwarbûnê de tên pêkanîn, pirsgirêkên jiyanê yên koma jinên li qadê, perwerde, tenduristî, aborî, çandî, siyasî û civakî bi taybetî jî pirsgirêkên parastina cewherî ya xwe, bi feraseteke demokratîk a herî berfireh de beşdar di bingeha siyaseta demokratîk de çareseriyê diafirîne; ji bo vê her cure rêxistinbûyîn û endamên xwe yên rêvebirinê bi însiyatîfa xwe di nav xwe de pêk tîne. Di vî warî de ji Akademiyên Zanist û Siyasetê yên Jinê bigirin heta Koperatîfên Jinê û her cure hewldan û rêxistibûnên aborî, komelebûnên çeşît bi çeşît, rêxistinên jin yên komên hindikahî, etnîk û olî heta weqfên jinê divê bêhejmar sazîbûn û rêxistinbûnên mayînde bên afirandin.
Bi taybetî di civakîbûna jinê ya xweser û resen a demokratîk de xisûseke girîng jî; qadên pêşketinê yên bingehîn ên sîstema ku wê bê avakirin rast bên tespîtkirin e. Bi zêdebûna şer re derbeke girîng girtibe jî, lê wek forma civakî ya bingehîn koma gund û çandiniyê ji bo jinê di rewşa qadên bingehîn ên civakîbûna azad de ye. Bi hiş, zîhniyet, çand û felseya jiyanê zindîbûna xwe herî zêde di jinê de diparêze. Komunalîteya demokratîk a ku têrî xwe dike, di eslê xwe de pir zêde ne hewceyî dewletê ye, zêde girêdanên wê jî tune ye û exlaq li pêş e, civaka gund û çandiniyê ya ku şopên kûr ên temamkerî û girêdanên beramberî hev heye, di derekê de jin xwe pênase dike, diafirîne, bi xwezayê re yekpare dibe û çanda xwe ya dayikê li ser piya dihêle pir di asteke pêş de ye. Di hilberînê de zêde cî digire, di berdewamkirina jiyanê de pir zêde di rewşa îrade û kirdeyê de ye. Komunalîteya demokratîk di vê derê de di cewhera xwe de rola jinê bi xwe di jiyanê de, hevgirtina civakî ya ku li der û dora xwe çêkiriye û bi maneya ku tevlî jiyanê kiriye ve girêdayî di rêjeyeke diyar de hatiye parastin. Lewma feraseta xweseriya demokratîk a di tewareya jinê de bi taybetî di van qadan de bê pêşxistin, ji bo vê vegera gund û ji bo zîndîkirina çandiniyê divê xebateke esas bê meşandin. Rêxistinbûn û îradeyeke jinê ya ku di bajaran de kom bûye, avaniyeke jinê ku avahiya gund û çandiniyê di plana paş de digire an jî girîngiya ku divê nadêkê xwe di nav sîstema çîndar, bi dewlet û baviksalar de bi awayekî bi hêz û bi kok nikare çandinî û civakî bike.
Jin di nav hemû yekîneyên 'Kurdistana Xweser û Demokratîk' de bi rêxistinbûna xwe ya xweser û resen cî digire. Aborî, civakî û çandî di her faliyetên qadên civakî de bi hemû hêza xwe ya rêxistinkirî û di her astê de wê tevlîbûnek pêk bîne. Bi viya re divê biçe sazîbûnên ku pêwîstiyên xwe, pirsgirêkên nasname û jiyanê, pirsgirêkên azadiyê di her qadê de nîqaş bike, derbarê çareseriyên wan de biryaran bigire û bibe hêza pêkanîna vana. Çareserî û nîqaşa pirsgirêkên civakî, bi qasî ku wê alîkarî bide viya û hêza bigire nava xwe, di heman demê de ji wê derbas bibe, di maneya ku xwe bi temamî pêk bîne de bi qasî çarçoveya teorîk, felsefîk û akademîk di heman demê de di komunalîteya demokratîk de wê hêza xwe derxe holê, xwe pênase bike û bi nasname bike hewcedarî bi avabûneke xweser û resen heye.
Serdema 4. ji bo Tevgera Jinê bi vî aliyê xwe ve pêvajoyeke pir berfireh û ji xwe derbaskirinê ye. Wek tevger vê pêvajoyê di warê hem rêxistinbûn, sazîbûn hem bergeh hem jî wek perspektîf, bi Kurultaya Jinê an jî Meclîsbûn, bi rêxistinbûnên çeşîtdar pêşwazîkirin mumkin e. Jin sazîbûnên xwe li gor pêwîstiyên xwe pêk tîne û di çareserkirina pirsgirêkên xwe de endamên xwe yên biryardayînê esas digire. Bi îrade û temsîla xwe ya civakî tevlî projeya xweseriya demokratîk dibe. Meclîsên Jinê yên Bajêr li her qadê bi xweser û resen bên rêxistinkirin, di naverokê de bên xurtkirin û bê fonksiyonelkirin;rêxistinbûnên meclîsan di serî de li gund û kuçeyan bikaribin tevlîbûna rasterast pêk bînin û bên pêşxistin di rewşa erka bingehîn a pêvajoyê de ye. Di vê mijarê de avaniyên me yên ku cî cîna karibûne bibin îskelet divê bi beden bibin û di maneyek de bibin xwedî rêxistineke banî girîng e. Lewma Tevgera Jina Azad dive xwe li gor viya ji nû ve veava bike; bi awayekî hîn berfirehtir û bi kok civakîbûna xweser û resen a jinê biafirîne. Di heman demê de temsîla xwe ya meclîsê divê di nav meclîsa giştî de pêk bîne. Di çarçoveya Xweseriya Demokratîk de, di nav meclîsa giştî de derketina temsîleke wiha an jî wesfeke sazî bi dest bixe girîng e. Mekanîzmayên xweser û resen ên ku wê çêbibin di nav xwe de temsîliyeteke civakî bi dest bixin û mekanîzma û xebitînên ku wê hev kontrol bikin bên avakirin jî damezirîneriya sîstemeke berfireh pêwîst dike.
Jin bi perspektîfeke civakî ya berfireh û bi amadehiyeke xurt tevlî projeya xweseriya demokratîk dibe. Di vê mijarê de îradeya civakî ya xurt a jinê derkeve holê û ev rengê xwe bide projeya xweseriya demokratîk girîng e. Di vê çarçoveyê de Peymana Civakî ya Jinê ku wê hemû qadên civakê bigire nav xwe, esas û prensîbên tevlîbûna xweseriya demokratîk diyar bike bi awayekî berbelav bê nîqaşkirin û di endamên biryardayînê yên jor ên jinê de biryar bên girtin. Jin bi Peymana xwe ya Civakî tevlîbûnek ji projeya Xweseriya Demokratîk re pêk tîne.