DI 10’Ê BERFANBARÊ DE DI ROJA MAFÊN MIRAVON A CÎHANÊ DE HATIYE AMADEKIRIN



DESTPÊK:
Em jin yekem afirînerên pêkhatina civaka azad, wekhev û adil in. Em di wê ferqê de ne ku hêza ku xerabûna sîstema civakî ya ku me afirandiye û xistine rengê têkiliyên serdestiyê zîhniyeta serdest a mêr e. Beriya her tiştî me bi têkiliyên serdestiyê rêxistinkirina civakê tu dem qebûl nekir û em ê nekin jî. Wek hemû jinên cîhanê, di nav civakîbûna heyî de bi hev re û bi endamên civakê yên din re jina ku ewlehiya (garantiya) sîstema têkiliyên azadîxwaz, adil û wekhev e em bawer dikin ku wê xwe bi peymana civakî pêk bîne, ava bike.
Sedsala 21. wek sedsala azadiyê tê pênasekirin. Her hêz li derdora gotinên azadiya jinê dixwazin li gorî xwe teşe bidin civakê. Lê hemû sîstemên ku tê xwestin werin avakirin jinê wek yekemîn avaker û afirînera civakîbûnê destgirtinê dûr in. Di ser heqîqeta xera bûye, exlaq û polîtîkaya ku hatiye kûdkirin (kötürüm) hewl didin ku jin û civakê şîrove bikin. Sedema viya ya bingehîn tamandina kevneşopiya desthilatdar û dewletê ya ji civakê re ye. Ji bo vê jin hatiye xistin, her ku jin hatiye xistin civak hatiye xistin. Ji ber ku heqîqeta jinê, cî nade tu hêza desthilatparêz û dewletparêz. Lewra dîrok, civak, jin û hemû nirx ji aliyê sîstema modernîteya kapîtalîst ve tên înkarkirin û bi têkiliyên bi serdestî tên nirxandin.
Cewhera civaka ku bi seretayiya jinê tê rêxistinkirin exlaqî û polîtîk e. Civak, di çarçoveya qanûn û rêgezên ku jinê ava kiriye de nirxên xwe yên cewherî diyar dike. Hêza pêkanîna rojane jî ji polîtîkayê digire. Di sîstema têkiliyên civakî yên jinê de nêzikahiya bi serdestî pêş neketiye. Hemû endamên civakê li gor pêwîstiyên xwe di nav piştgiriyê de û kolektîf in. Jin bi cîhana xwe ya madî û manewî wate daye hemû têkiliyên civakî û watedartir kiriye. Civak û takekes ji sîstema têkiliyên jinê îlham (best) girtine û bi xwezayê re wek parçeyek ji xwe têkilî danîne.
Her ku sîstema têkiliyên bi serdestî ji aliyê mêr ve hatiye bi pêşxistin, xwestine civakê bi kevneşopiya desthilatdar û dewletparêz bimeşînin. Li hember vê kevneşopiyê civak her tim li ber xwe dane. Berxwedana civakî bi awayê derketinên baweriyên yekem, tevgerên dijberî sîstemê, femînînst, anaşîst û tevgerên etnîk û çandî bi pêş ketiye. Lê ev tevgerên ku derketine holê nikaribûne xeteke berxwedanê ya bi hêz ava bikin. Sedema viya ya bingehîn qutbûneke mayînde ji zîhniyeta dewletparêz û desthilatparêz a sîstema modernîteya kapîtalîst pêk neanîne. Lewra îro jî tu hêza dijberî sîstemê heta ku kevneşopiya desthilatparêz û dewletparêz derbas neke nikare sîstema jiyaneke demokratîk, azadîxwaz, wekhev û adil pêk bîne, ava bike.
Sedsala 21. a ku em tê de ne halê herî sazîbûyî yê mêrê qurnaz û hêzdar ê modernîteya kapîtalîst dide der. Di roja me de dema em asta ku modernîteya kapîtalîst gihîştiyê digirin dest em bi koletiyeke ku her roja derbas dibe giran dibe re rû bi rû dimînin. Di sîstema kapîtalîst de ji aliyekî ve sermaye û desthilatdarî her tim mezin dibe, ji aliyê din ve jî civakê xistine nav lepê koletî, birçîtî û xizaniyeke tirsnak. Sîstema modernîteya kapîtalîst civakê dadixîne asta ji azadiyê bêpar û girse, xwe bi berdewamî dike ku bi vî awayî hebûna xwe diparêze. Zîhniyeta sîstemê ji zêdetir sermaye û amûrên desthilatdariyê pêk tê. Kevneşopiya desthilatdariyê ya ku zor û destdanîna yekem di ser jinê re pêk aniye, her tim sermayeya xwe mezin kiriye û di roja me de di ser vê sermayeyê re di civakê de saziyên mayînde ava kiriye. Hemû saziyên ku damezirandiye di civakê de her roja ku diçe pirsgirêkên azadiyê zêde kirine û her tim rê li ber civakeke bi pirsgirêk vekirine.
Desthilatdarî û dewlet aktorên sereke yên pirsgirêkên civakî ne. Piştî ku pêvajoya avakirina xwezayî ya civakê hatiye derbaskirin û pêvajoya tehekumkar dest pê kiriye desthilatî xwe wek yekdestiya dewletê rêxistin kiriye û ev rewş di nav herikîna dîrokî de merhaleyan girtiye û heta hemû şaneyên civakê hatiye nizilandin. Bi nijadperestî, olperestî û zanistperestî yên ku çavkaniya xwe ji cinsparêziyê digirin dewlet û civak di nav hev de hatiye bihortin. Civak wek dewlet hatiye veguherandin. Di encama viya de nêzikahiya dewleta netew a ku heta roja me hebûna xwe parastiye di wê îdîayê de ye ku netew bi dewletê re, dewlet jî bi civakê re wekehev bûye.
Sedema ku desthilatdarî û dewlet di nav civakîbûnê de zemîn dibînin, kûdkirina exlaq û polîtîkayê ye. Exlaqa ku wîcdana civakê ye bêerk hatiye hiştin. Kevneşopiya desthilat û dewletparêz di şûna exlaqê de ‘hiqûq’, di şûna polîtîkayê de îradeya civakê bi cî kiriye û ji xwe re çavkaniya jiyanê ava kiriye.
Qanûn, bi destpêka yekem kevneşopa bi dewletî re, bi binyadî, bi nêrîna mêrê serdest hatine çêkirin. Sîstema ku jê re hiqûq tê gotin jî di ser tevahiya van qanûnan de hatiye avakirin. Hiqûq ne bi armanca ku civak û civakîbûnê li hember desthilatdariyê biparêze, li ser bingeya parastina desthilatdarî û hêzê hatiye danîn. Ji têkiliyên navbera kesan bigire heta têkiliyên navbera saziyan her tişt tenê di bin venêran (kontrol) û çavdêriya dewletê de hatiye hiştin. Li hember desthilatdariyê wekheviya her kesî, di zimanê hiqûqê de wek gotineke esasîn hatiye diyarkirin. Lê li hember hiqûqê, ger di nav mulk û hêzan de wekhevî hebe wê demê wekheviyek heye. Ji ber ku ya tê parastin kar û sermayeya dewletê ye. Destûrên bingehîn, peyman û danezanên ku bi zîhniyeta sîstema modernîteya kapîtalîst hatine çêkirin nikarin ji pirsgirêkên civakî re bibin çareserî. Tenê bi lêgerînên wekheviyê yên hiqûqî eşkere ye ku êrîşên arasteyî jin û civakê tên kirin wê neyên astengkirin. Qanûnên ku bi mijara jin û malbatê hatine amadekirin, li şûna ku cinsparêziya civakî derbas bikin, nerm dikin û kûr dikin.
Di bingeha jinê wek kole, netew, çîn û cinsa yekem pênasekirinê de, înkar û xespa nirxên civakî yên exlaqî û polîtîk ên ku jinê ava kiriye heye. Di encama vê înkar û xespê de pirsgirêkên ku civakê kûd dikin derketine holê. Çareserkirina van pirsgirêkan bi derbaskirina zîhniyeta înkar û xespê û heqîqeta jinê derxistina holê re wê bê pêkanîn. Afirîner û hêza pêşeng a civaka exlaqî û polîtîk jin e. Ji ber vê yekê jin, bi vê peymanê têkiliyên xwe yên civakî ji nû ve sererast dike û tevlî jiyanê dibe. Li ser vê bingehê tercîha jiyana demokratîk û azad pêk tîne.
Şaneyên civakê yên exlaqî û siyasî (polîtîk) bi kûdkirin anîna rewşeke ku nikare kar bike di serê pirsgirêkên herî bingehîn de tê. Bêguman avaniyên exlaqî û polîtîk bi temamî nayên tunekirin. Her ku civak hebe wê exlaq û polîtîka jî hebe. Lê bi nizilandina desthilat û dewletê nav şaneyên civakê re exlaq û polîtîka qabîliyetên xwe yên afirîner û erkî nikarin bi cî bînin.
Pirsgirêkên zîhniyetê yên civakê bi xerabûna exlaqê derketine holê. Exlaq kevneşopiya kolektîf a fikrî û wijdana civakê ye. Erka polîtîkayê jî ji exlaqê xwedî dibe û karên xwe yên rojane dide meşandin. Polîtîka hêza xwe ya pêkanînê ji exlaqê digire. Ger civak, ji bo nîqaşkirin û biryargirtina karên xwe yên kolektîf hêza xwe ya fikrî winda bike wê kolektîvîzm jî ji holê rabe. Sîstema modernîst a kapîtalîst, bi jiholêrakirina tevahî û kolektîvîzma civakê, hemû pêvajoyên rêveberî, nîqaş û biryargirtinê bi dewletê re girê daye û xerabûna civakê hîn zêdetir kiriye. Ji ber vê yekê civakê ji hemû mekanîzmayên wê yê parastinê bêpar hiştiye. Ji Zîguratên ku navendên rêvebiriya civakê yên Sumeran bûn, navendên avakirina zîhniyetê yên nû ku bi modernîteya kapîtalîst rê girtine zanîngeh, akademî, lîse, dibistanên navîn û heta kreş û baxçeyê zarokan hatine afirandin. Li gel viya mizgeft, dêr û kenîşteyên (sînagog) di dema ku pêşî derketine de hêza nîqaş, biryargirtin û pêkanînê yên civakê bûne jî wek navendên ku tê de zîhniyetên desthilatparêz hatine tamandin hatine veguhertin. Di biryargehên dewletên netewî yên ku hatina avakirin de hemû şop û bermayiyên cewhera civakî, dagirkirina şaneyên zîhnî, exlaqî û polîtîk, bişaftin û mêtingehkirin hatiye pêkanîn.
Qada aborî ya ku qada jiyanî ya bingehîn a jinê ye, bi modernîteya kapîtalîst re tam dagirkeriyekê jiyan dike. Di civakîbûna jinê de aborî; karên têkildarî xwedîbûn û hilberandinê ne. Lê bi modernîteya kapîtalîst re jin bi temamî ji qada aboriyê berederî hatiye kirin (li derve hatiye hiştin). Civaka ku di nav lepê aborî, kar û sermayeyê de ye bi bêkarî, birçîtî û xizaniyê re, bi desthilatdariyê re hatiye berbendikirin. Her sîstema têkiliyê li gor berjewendiyên aborî hatine destgirtin. Ji aliyekî ve bêkarî, birçîbûn û xizanî li ser civakê hatiye ferzkirin, ji aliyê din ve beşên ku ji pere pereyan qezenc dikin hatine afirandin. Rêya jêneger a xelaskirina civakê ji sînorên bîrçîbûn, xizanî û bêkariyê, li gor hişmendî û hestiyariya jinê bi nêzikahiyên ekolojîk û aborî rêxistinkirina aboriyê ye.
Piştî ku wek amûra kar û sermayeya modernîteya kapîtalîst hatiye veguherandin, endtustriya ku berhema aqlê analîtîk e jî ketiye bindestiya sermayeyê. Endustrî jî wek hemû nirxên civakî dahênana, îcada jinê ye, ji aliyê yekdestiya desthilatdarî û dewletê ve hatiye dizîn û radestî sermayeya yekdestî hatiye kirin. Ya ku dibe sedema xerabûn û pirsirêkên jinê ne endustrî ye, wê ji xizmeta civakê derxistin û radestî sermayeya yekdestî kirin e. Endustriyalîzm, bi modernîteya kapîtalîst re, wek yekdestiyek li ser civakê serdestiya xwe berdewam dike. Di bin navê pêşketina sanayiyê de çandiniya ku li ser çandî, zîhnî, ziman, avaniya etnîkî û li ser gelek bûyeran bandor dike hatiye derbkirin û ji bo civakê qada xebatê ya herî pîroz bi tunebûnê re rû bi rû hatiye hiştin. Li hember sanayîbûna ku di serê argumanên sermayeyê yên sîstema modernîteya kapîtalîst de tên, ji civakê re “Tevgera vegera ji bajar ber bi axê û çandiniyê ve” avakirin, ji bo me jin û hêzên din ên civakê ji nebe nabeyan e. Bi vê nêzikahiya ku axa em li serê jiyan dikin bi rengên xwe bixemile yan em ê hebûna xwe biberdewam bikin an jî em ê di nav sîstema modernîteya kapîtalîst de bi tunebûnê re rû bi rê bimînin.
Modertnîteya kapîtalîst çawa ku civakê xera kiriye, xwezayê jî bi hemû nêzikatiyên xwe yên fetihkar, bi tunebûnê re rû bi rû hiştiye. Yek ji pirsgirêkên herî cidî yên roja me jî pirsgirêkên hawirdor, derdorê ne. Di çavkaniya viya de pirsgirêkên ku modernîteya kapîtalîst û yekdestiyên şaristaniyê afirandine heye. Ji ber vê yekê di bihortina pirsgirêkên hawirdorê de divê mirov ahenga xwezayê bi xwe bi dest bixe. Ahenga ku jina azad bi dinyaya xwe ya hundirîn û dinyaya derve re ketiyê, sîstema têkiliya ku wê bi xwezayê re bikevinê ye. Wê ev sîstem ahenga civakê bi xwezayê re pêk bîne.
Di çavkaniya bingehîn a hemû newekhevî, koletî, faşîzm û mîlîtarîzmê de koletiya ku li ser jinê hatiye pêşxistin heye. Dîroka şaristaniyê, dîroka windakirin û windabûna jinê ye. Ev dîrok, bi xweda û ebdên xwe, bi hikumdar û tebaya(civaka ku hikum li ser tê kirin û girêdayî hikumdariyê ye) xwe, bi aborî, zanist û hunera xwe xurtbûna takekesa serdest a mêr e. Windakirin û windabûna jinê, li ser navê civakê ketin û windakirin e. Her wiha jinê tenê wek avaniyeke biyolojîk destgirtin wê bi xwe re nebesiyên pir mezin bîne. Jin di nav kûrahiya têkiliyên civakî de bê destgirtin di bihortina pirsgirêkên civakî de girîng e. Sîstema koletiyê ya ku sîstema serdest a 5000 salî li ser jinê pêş xistiye di heman demê de bi jinê jî dane pejirandin. Rola kevneşopiya ku ji jinê re rewa hatiye dîtin, nêzikahiyên cinsparêz, statuya bûna cinsê lawaz, qels, ji aliyê jinê ve jî wek taybetiyek hema bêje ji zayînê ve hatiye tê têgihîştin. Li ser vî esasî pirsgirêka azadiya civakî bi pirsgirêka azadiya jinê re bi hev re dimeşe. Jin çiqas azad bibe wê civak jî azad bibe. Heta ku civak bigihê nirxên jinê wê aştiya navxweyî (hundirîn) a civakî jî pêk were. Ji ber vê yekê peymandanîna jinê bi civakê re, wê were maneya avaniya civaka exlaqî û polîtîk a ku ji nû ve lê bê jiyankirin. Wê ji pirsên ‘Jiyaneke çawa, civakeke çawa’ re bibe bersiv.
Yek ji sazîbûna bingehîn a zîhniyeta mêrê serdest a 5000 salî jî malbat e. Avanî û çêbûna malbatê prototîpa dewletê ye. Bi vê naveroka xwe sazîbûneke ku domdariya îdeolojiya desthilatdarî û dewletê pêk tîne ye. Malbat, qadeke ku têkiliyên mulkiyetê di nav civakê de berbelav dibin û vediguherin çand û kevneşopiyê ye. Her mêr di malbatê de temsîlkarê dewletê ye. Têkiliyên mulk ên yekdestî yên ku sîstema modernîteya kapîtalîst pêk tînin, di nav malbatê de wek temsîlkariya mêr xwe dide der.
Bi pirsgirêka malbat, jin û cinsparêziyê re girêdayî pirsgirêka nifûsê jî yek ji pirsgirêkên civakî ye. Di sîstema kapîtalîst û kevneşopiya dewletparêz de nifûs çiqas zêde bibe tê maneya ew qas jî kar û sermaye. Bi zêdebûna nifûsê re di rêjeyeke rast de cirma êşa herî mezin ji jinê tê derxistin. Hem fizîk hem jî dinyaya wê ya ruhî tê parçe parçekirin. Bi nifûsa ku zêde dibe re desthilat û hêzên yekdest her tim qezenc kirine lê ya ku winda kiriye her tim jin bûye. Rêjeya nifûsê ya ku civak pê xwe bikaribe berdewam bike, ji îradeya azad a jinê re neyê hiştin wê ji pirsgirêka nifûsê re hêza çareseriyê neyê dîtin.
Ji aliyê desthilatdarî û hêzên dewletparêz ve bajêr û bajêrîbûn bi şaristanîbûnê re wekehev hatiye pênasekirin. Ji ber ku desthilatdarî zemîna xwenûkirinê ji bajarbûnên bê bajar digire. Bajar, têkiliya avaniya civakî ya bi xwezayê re, sîstema xwe ya têkiliyên navxweyî, bi hemû sazîbûnên xwe re xwedî avaniyeke ku xera dike ye. Di bin qutkirina kes ji hemû nirxên civakî û ber bi cîhana sanal ve avêtina wî/ê de sîstema bajêr heye. Kesên ku ji xweza, ax û sîstema têkiliyên civakê qut dibin hîn bi lez dikevin xizmeta dewletê. Li hember bajarên mega (pir mezin) divê bajarbûnên bi jiyana gund û xwezayê re ahengdar bên avakirin û derdorên nû yên ku wê sîstema civakî bikaribe pê nefes bigire bên afirandin.
Avaniyên burokratîk û çînî yên wek bajarbûn jî avaniyên ku civakê xera dikin in. Xwezaya civakê, ne di karaktera çînî û burokratîk de ye. Sazîbûnên bi armanca ku sîstema dewletparêz serwerî hemû civakê bibe hatine avakirin in. Sazîbûnên burokratîk ên ku rola pêkanîna çînên serdest dileyîzin civakê wek ahtepot, kedxwar dorpêç kirine. Di pêvajoya dused salên dawîn de jî avaniyên burokratîk êdî xwe wek dewlet pêşkêş dikin. Di civakîbûna jina ku wê bi nasnameya xwe ya cewherî û hêza xwe ya cewherî demokratîkbûnê bi pêş bixe cî ji avaniyêk çînî û burokratîk re tune ye. Ji ber ku wê cihêrengiyên xwe bi sazîbûn û qabîliyeta xwe ya cewherî hîn xurt bimeşîne. Di pêvajoya civakîbûna exlaqî û polîtîk de di serê avaniyên modernîst kapîtalîst ên ku divê herî zêde pê re têkoşîn bên kirin de burokrasî û çêbûna çînan tê.
Perwerdeya ku wek ezmûn û tecrûbeya di encama têkiliyên malbatê bi zarok re dertê holê tê pênasekirin, bi pêşketina şaristaniya çînî re xera bûye. Perwerde; ji veguheztina hêza tecrûbeya xwezayî, exlaqî û polîtîk, li avaniya ku sîstema bi dewlet vediguhezîne hatiye veguherandin. Perwerdeya ku li ser gotina ‘jiyan bê desthilatî nabe’ hatiye rûniştandin, li amûra bingehîn a pêşxistina civakê hatiye veguherandin. Civak anîne rewşeke wisa ku nikare tecrûbeyên xwe ji endamên xwe re veguhêze. Dewlet û desthilatdarî wek tenê şertê jiyan û hebûnê hatine pejirandin.
Erka bingehîn a perwerdeyê di avakirina saziyên exlaqî û polîtîk ên civakê de derbas dibe. Civakeke bê perwerde, çawa ku wê derfeta wê ya pêşxistina saziya xwe ya exlaqî û polîtîk ji holê rabe, hebûna wê jî her tim ji di bin xetereyê de jiyankirin, rizîn û belavbûnê xelas nabe.
Sîstema modernîst, civakê wekî ku di qada perwerdeyê de di qada tendirustiyê de jî ji hêza xwe ya cewherî bêpar hiştiye. Saziyên tenduristiyê di bin venêrîna, kontrola dewletê de ne. Kevneşopiya dewletê, civakê di nav çiqas kar û sermaye ew qas tendirustiyê de jidandiye. Civakeke ku tendirustiya xwe ya fizîkî û ruhî parstiye derfeta azadbûnê jî di dest xwe de digire. Avakirina sazîbûnên xwe yên tendirustiyê divê erk û mafê bingehîn ê civakê be.
Hebûna desthilatdariyê bi kevneşopiya mîlîtarîst ve girêdayî ye. Di roja me de mîlîtarîzm bi awayên cur be cur tê berdewamkirin. Di nav van awayan de ya herî dijwar bi qirkirina civakê û şer re tê meşandin. Awayekî din jî metakirina jinê û normalkirina çanda tecawizê ye. Artêşa ku berhema dewleta netew û zîhniyeta mîlîtarîst e jî wek amûra bingehîn a parastina sîstema desthilatparêz û di mijokdariyê de wek hêza dagirkeriyê tê xebitandin. Leşkertî û artêş wek hêza ku welat rizgar dike tê nîşandan û bi vî awayî ev kevneşop tê berdewamkirin.
Di sîstema modernîst a kapîtalîst de civak di sînorên birçîbûnê de tên perîşankirin lê xerckirina herî zêde ji bo biçekbûnê hatiye veqetandin. Her wiha artêş yek ji sazîbûnên bingehîn ên aboriya kapîtalîst û yekdestî ye. Yek ji avaniyên zîhniyetê yên ku civaka exlaqî û polîtîk a ku em wek civakîbûna jinê didin nasandin red dike mîlîtarîzm e. Ji rêbazên bingehîn ên paqijkirina civakê ji şîdet, zor û desthilatdariyê; redkirina kevneşopiya mîlîtarîst û li hember viya pêşxistina sazîbûnên parastina cewherî û hişmendiyê ye. Rewşa heyî ya ku tê jiyankirin halê şer ê domdar e ku sîstema yekdest li hember jin û civakê dide meşandin. Ji bo ku civak xwe bide berdewamkirin pêwîstî bi mekanîzmayên berxwedanê yên xwe yên hundirîn heye. Halê viya yê herî sazîbûyî jî parastina cewherî ye.
Taybetiya sereke ya civaka demokratîk û azadîxwaz pêkanîna aştiya hundirîn e. Şer, mirin, û tunekirin avaniya exlaqî û polîtîk a civakê xera dikin. Civak xwedî wî mafî ye ku ewlehiya xwe pêk bîne. Li ser vê bingehê xwe rêxistin dike.
Aştiya civakî bi rêxistinkirina jiyanê bi jina azad re dikeve bin ewlehiyê. Peymandanîna jinê bi civakê re taybetiya bûna ewlehiya jiyaneke azad, wekhev, demokratîk û adil jî di nav xwe de dihewîne. Ev peyman, peymana jiyana civakî ya demokratîk, ekolojîk û azadixwaziya cinsî ye.

BEŞA 1.
ARMANCA PEYMANA CIVAKÎ YA JINÊ
Peyman, parastin, starkirin û biberdewamîkirina hemû nirxên civakî yên ku jinê ava kiriye ji xwe re dike armanc. Peyman civaka demokratîk a ku wê civakîbûna jinê ya azad û demokratîk mimkun bike û pêkanîna Konfederalîzma Demokratîk a ku tercîha sîstemî ya herî azadîxwaz e dike hedef. Di Peymana Civakî ya Jinê de ya esas dewleta netew û sînorên hemwelatîbûnê nîn e. Ya esas jina azad û civaka demokratîk e. Civaka Demokratîk li hember sîstem û civaka cinsparêz û dewletparêz, di bingeha rêgezên civaka exlaqî û polîtîk de ji nû ve avakirina jiyana azad e. Heta Civaka Demokratîk neyê avakirin çawa ku wê azadbûna jinê pêk neyê, heta ku jin azad nebe wê avakirina Civaka Demokratîk jî mimkun nebe. Bi Civaka Demokratîk re ne tenê ji bo jinê, azadbûna hemû civaka ku di bin desthilatdariya sîstema dewletparêz de ye, bibe hêza îradî û derbarê xwe de xwedîbiryar be tê hedefkirin. Civaka Demokratîk, wê wek rejîma polîtîk a civakî, hevsengkirina azadiyên takekesî û kolektîf û pêkanîna feraseta ku cudahiyan esas digire pêk were. Di Civaka Demokratîk de her koma civakî, bêyî ku mehkûmî çanda tek tîp û hemwelatiyê bê kirin, wê di nav cudahiyên ku wê li derdora nasname û çanda xwe ya cewherî pêk were de jiyan bike. Modêla civaka ku bi awayê herî berfireh cudahiyan dijî ye. Xetereya homojenkirina civakan tune ye. Civaka Demokratîk, modêla civaka ku wehkevî û azadiya civakî di maneya rastîn de bikaribe bê pêkanîn e.
Peymana Civakî ya Jinê, ji ber ku sînorên dewleta netew a modernîteya kapîtalîst, dijberî çeşîtdarî, tevgerî û xwezaya çandî ya civakê dibîne alternatîfa xwe wek Konfederalîzma Demokratîk pêşkêş dike. Konfederalîzma Demokratîk, sîstemeke civakî ya ku tê de tê hedefkirin îradeya civakî bê xurtkirin û mezinkirin û li hember viya serdestiya dewletê li ser civakê bê kêmkirin e. Jin jî li her devera ku lê dijî, li ser vê bingehê rêxistinkirinên xwe yên xweser û resen bi pêş dixwe û xwedîbûna mafê gotinê, îrade û hêza pêkanînê bi rengê xwe pêk tîne. Peymana Civakî ya Jinê li hember hiqûqa cinsparêz a ku sîstema serdest a mêr a 5000 salî pêş xistiye, ji nû ve xebitandina polîtîkaya exlaqî û civakî û ji bo vê jina ku çavkaniya xwedîbûna exlaqa civakî ye, ji statuyên civakî yên ku ji aliyê hiqûqa cinsparêz ve tê de hatiye hepskirin derxe û di berdewamkirina jiyana azad de xwedî rol kirinê hedef digire. Parastina cewherî ya jin û civakê wê di kîjan şert û mercan de bikeve dewreyê, kîjan rewş, nêzikahî û bûyer sûc in bi vê peymanê tê diyarkirin.
Peymana Civakî ya Jinê bi qasî ku peymana jinê bi jinê re ye, peymana jinê bi civakê re ye jî. Hebûna jina azad û civaka demokratîk bi vê peymanê dikeve bin ewlehiyê. Ji vî aliyî ve ji bo hemû beşên civakê wê girêker be.

BEŞA 2.
A) WESFA (ÇAWANIYA) CIVAKA DEMOKRATÎK
Civaka Demokratîk civaka exlaqî û polîtîk e. Mirov nikare civak û takekesê bê exlaq
û polîtîka bifikire. Exlaq, hişmendiya azadî û dadwerî ya civakê ye. Wijdana civakî ye. Di ser esasê parastina xweseriya hemû cudahiyên di civakê de, bihevrebûna civakî pêk tîne. Hêza bingehîn a biryar û karkirinê ya ku pergala civakî pêk tîne ye. Polîtîka jî, aqlê hevpar ê civakê û têkoşîna azadiyê ye. Awayê bingehîn ê azadbûnê ye. Halê berbiçav ê viya jî siyaseta demokratîk e.
Jina ku afirîner û pêşxistinkara exlaqa civakî ye hêza pêkanînê ya esas a civaka demokratîk e. Di civaka demokratîk de ya ku esas e, têkiliya bi hev re girêdayî ya li hember hev hev xwedî dike ya ku di ser li ber çav girtina xweserî û cudahiyan de, di pêşketina exlaqa civakî de sereke ye. Jina azad, zana û bi îrade hêmana esas a civaka demokratîk pêk tîne.
Civaka demokratîk, xwe bi awayê berwarî (yatay) û tîkane (dikey) ji cîgahiyan bi rêxisitn dike û endamên xwe yên rêveberiya cewherî û biryarê ava dike. Hêza xwe ya exlaqî bi komun, ocax, meclîs û hwd. bi endamên polîtîk fonksiyonel, erkdar dike. Di civaka demokratîk de tu sazîbûna civakî û endama pêkanînê di bingeha burokratîk de nayê rêxistinkirin. Ev sazîbûn, endamên polîtîk ên ku civak bi hêza xwe ya cewherî û kolektîf ava kiriye ne û erka xwe bi polîtîkayên ku bi biryarên hevpar ên civakê re dertên pêk tînin.
Her kesê/a civaka demokratîk di rewşa kirdeyeke(özne) civaka demokratîk de ye. Ne civak di ser kes, ne jî kes di ser civakê de ye. Civak kesên xwe bi însiyatîf, afirîner û îrade kirinê hemwelatiyên xwe yê azad ava dike, kes jî wek hemwelatiyê/a azad bi zanîna ku hêza xwe ji nirxên komunî yên civakê digire, bi takekesiya xwe hewl dide ku cewhera komunî ya civakê biparêze û xwedî bike. Ji vî aliyî ve hemwelatiyê/a azad, di maneya ahengbûna azadiyên takekesî û kolektîf de hemwelatiya civaka herî demokratîk a ku hevsengiya optîmal a di navbera kes û civakê de tê pêkanîn e.
Di hemû têkiliyên civakî de xwenaskirin û bi îradekirin esas e. Civak, wek rêbazeke serdetiyê heyberkirin (nesneleştirme), şikandina îradeyê, tune hesibandin û wek yê/a din dîtinê red dike. Hemû hêzên ku îradeya wan tê şikandin, zemîna azadiyê ji wan re nayê hiştin, xwedî mafê parastina cewherî û berxwedanê ne. Berxwedan û parastina cewherî mîna nan, av û hewayê wek pêwîstiyeke jiyanî dibîne û wek têkoşîna gihandina maneyê digire dest.
Civak, xwe bi hişmendiya cewherî ava dike. Hişmendiya civakî ji wesfên nebe nabe yên civaka demokratîk e. Hişmendiya civakî, bi pêwîstiyên rojane û tecrûbeyên dîrokî re digihîne hev û dîrokê diafirîne. Qutbûna ji dîrokê wek qutbûna ji heqîqetê digire dest. Dîroka xwe watedar dike, ew bi xwe jî vediguhere wateyê. Hişmendiya cewherî li ser vê bingehê ava dibe. Sîstema serdest û desthilatdariya ku hewl dide xwe bike hemû qadên civakî her tim dide xuyakirin û parçekirina çînî ya ku rê li ber vekiriye asteng dike û hewl dide ku cewhera civakî ya ku qalik girtine ser (veşartine) derxe holê. Bi nêzikahiyên desthilatparêz û serdestîparêz re her tim di nav têkoşînek de ye. Wek divêtiyek exlaqê di hemû têkiliyên civakî de vekirîbûn (eşkereyî) esas e. Formên zîhniyetê yên desthilatparêz ên mîna cinsiyetparêziya civakî, çînîtî, netewperestî, zanistparêzî, olperestî, hunerperestî (endustrîbûna hunerê) ku civakê parçe dikin red dike û jiyana xwe ya civakî di bingeha azadîxwaziya cinsî, ekolojîk, aborî û demokratîk de rêxistin dike.

RÊGEZÊN (PRENSÎBÊN) BINGEHÎN ÊN CIVAKA DEMOKRATÎK
1- Rêgeza Azadiyê: Azadî bi qasî ku armanca bingehîn a hemû gerdûnê ye armanca civak û
kesan e jî. Em dikarin azadiyê wek rewşa pirhilbijêrkî ya ku pirbûn, çeşîtbûn û cudabûna di gerdûnê de derdixe holê binirxînin. Ya ku exlaqa civakî û azadiyê pêwîst dike jî rewşa pirhilbijêrkî ya ev pirbûn, çeşîtbûn û cudabûnan derdixe holê ye. Bi vî awayî azadî, qabîliyeta hilbijartinê ya her hebûnên di gerdûnê de îfade dike. Azadbûn, encameke xwezayî ya zindîbûn an jî heyberbûnê ye. Ji ber vê yekê azadî; ji bo her kesî mafekî bingehîn ê ku ji zayînê ve tê ye. Mafê azadiyê, rewşa xwedîbûna her kesî ya şert û mercên jiyan, berdewamîbûn û parastinê ye. Di vê maneyê de azadî rastiyeke ku ji veqetîna em û yên din dibihure û dikare bi her kesî/ê re bê parvekirin e. Di rewşên ku azadî tê kêmkirin de mafê berxwedanê derdikeve. Her wiha cinsiyetperestî, çînperestî, netewperestî, olperestî û zanistperestî formên zîhniyetê yên bingehîn ên ku azadiya civakê tune dikin in. Di civakeke ku azadiya jinê tune be de ne azadiya kes ne jî ya civakê ne mimkun e.
2- Rêgeza Kesê/a Azad û Civaka Azad; Kes berhemê/a civaka dîrokî ye, halê wî yê
berbiçav û rojane ye. Pêkhatina takekesî bê civak ne mimkun e. Kes bê civak, civak bê kes nayê fikirîn. Ji ber vê yekê wekî ku azadiya civakî nebe wê azadiya takekesî pêk neyê, heta azadiya takekesî nebe pêkhatina azadiya civakî ne mimkun e. Azadiya yekî azadiya yê/a din pêwîst dike. Bidestxistina kesê/a azad û civakîbûna azad, bi şertê ahengîbûna maf û azadiyên takekesî û kolektîf ve girêdayî ye. Avakirina vê hevsenga optîmal a di navbera kes û civakê de jî heta ku azadiya takekesî û civakî ya jina ku di çavkaniya têkiliya civakî de ye pêk neyê ne mimkun e.
3- Rêgeza Wekheviyê;Civak, avaniyeke ku cudabûn û çeşîtdariya di xwe de dihewîne ye. Ji
ber vê yekê wekhevî, bi qasî xwedîbûna mafên wekhev, liberçavgirtina cudahiyên civakî jî pêwîst dike. Xwe dispêre feraseteke wekheviyê ya ku cudahiyan esas digire. Li gor vê wekhevî; hemû hebûnên civakî xwedî şert û mercên ku cudahî û reseniya ji xwezaya xwe tê jiyankirin, dan jiyankirin, berdewamkirin û berbelavkirin e. Her kes xwedî mafê bi îradeya xwe tevlî jiyana civakî bûn û ji xizmetên civakî bi wekhevî sûdgirtinê ye. Azadî bi têgeha cudabûnê ve girêdayî ye, bi vê maneyê di rewşa ku wekhevî bi cudabûnê re bê girêdan de bi azadiyê re jî girêdana watedar tê danîn. Di bingeha hemû newekheviyên civakî de kedxwariya li ser jinê heye. Ji ber ku rêgeza wekheviyê ya giştî ji bo jinê rasterast wekheviyê pêk nayne, ji ber vê yekê rêgeza cudakariya pozîtif, heta ku asta wekheviyê bi pêş bixe divê wek rêgezeke wekheviyê bê pêkanîn. Her wiha heta ku zîhniyeta cinsparêz neyê bihortin û azadiyê jinê neyê bidestxistin mirov nikare behsa wekheviyeke civakî bike.
4- Rêgeza Demokrasiyê; Di sîstema civakî ya demokratîk, ekolojîk û azadîxwaziya
cinsparêz de rêgeza demokrasiyê esas e. Demokrasî, afirandina sîstemeke civakî ya siyasî ku xwe dispêre hilberîna civakî, daxwaziya hevpar a civakê û bidiliyê hedef dike. Di hemû qadên civakê yên siyasî, civakî, çandî, aborî û hwd. de xebitîn û tevlîbûna demokratîk raber dike. Jiyana komunal û berdewamiya têkoşîna azadiya civakî pêk tîne. Tevlîbûna bi îrade ya hemû kes û beşên civakî ji bo polîtîkaya demokratîk pêk tîne. Demokrasiya civaka demokratîk bi siyaseta demokratîk pêk tîne. Heta siyaseta demokratîk nebe afirandina kes û civaka demokratîk ne mimkun e. Siyaseta demokratîk, halê herî berbiçav ê polîtîkaya civakî ye. Azadbûna civakê bi rêya polîtîk bi siyaseta demokratîk mimkun e. Siyaseta demokratîk ne rê dide çavsoriya, hêrsa kara zêde zêde, ne jî zexeliya takekesî û sazî û bêperpirsiyariyê erê nake. Yekdestîbûna siyasî û aborî li ber îfade û hilberîna civaka demokratîk wek astengiya bingehîn dibîne. Di siyaseta demokratîk de tevlîbûna jinê ya azad û bi îrade ji polîtîkaya civakî re esas e. Jin, yek ji dînamîkên bingehîn a siyaseta demokratîk e.
5- Rêgeza Aştî û Yekîtiyê; Aştî, wek rêgez bûyereke bi serdestiya desthilatdariya dewletê
tê bidestxistin nîn ne. Di encama têkoşîna di navbera civak û desthilatdariyê de tê jiyankirin de rewşa lihevkirinê ya dewlet û demokrasiyê ya bi rêgez ji aliyê civakê ve ye. Ji ber vê yekê aştî tenê di bingeha parastina cewherî de dikare derbasdar be. Aştiyeke ku parastina wê ya cewherî nebe, radestî ye. Ji vî aliyî ve bêdengbûna çekan, tenê bi daxwaziya di bingeha xebitîna sazîbûn a exlaqî û polîtîk a civakê de dikare pêk were. Agirbesteke ku çareseriyeke polîtîk û exlaqî nehundirîne nikare wek aştî bê şîrovekirin. Aştî; ne bi temamî jiholêrakirina halê şer e, ne jî di bin serdestiya aliyekî de halê şernekirin û aramî ye. Di aştiyê de alî hene û serdestiyeke misoger a yek ji van aliyan nîn e. Aştî; kîjan alî dibe bila be (mafdar-bêmaf), di rewşa bêyî ku serdestî (bi çek) bê pêkanîn li beramberî hev sekinandina şer bipejirînin dikare bê rojevê. Aştî ji aliyê pergala civakî ve jî yekîtî û ahenga cudahiyên civakî îfade dike. Jina azad a ku hilgira çandê ye, esas pêkhînera aştî û yekîtiya civakî ye. Çawa ku dayîk dema zarokan xwedî dike bi wan başî, welatparêzî û mirovheziyê dide fêrkirin bi vî awayî di afirandina aştiya civakî de roleke bi bandor dileyîze. Aştî, li gor pêwîstiya wê ya xwezayî jî mîna nasnameya wê ya polîtîk û exlaqî wate digire. Jin, bi hezaran sal bê çîn, bê dewlet û bêyî ku xwe bispêre desthilatdariyê wek hêza avaker a modernîteya xwe ya neolîtîk nasnameya exlaqî û polîtîk bi pêş xistiye. Heta roja me wek hêza modernîteya demokratîk bûye hêza berxwedanê ya dijberî dewletkirin, çînîkirin û desthilatkirinê. Li hember şerên dagirkirinê seknekê jiyan kiriye. Ji ber vê yekê jin ewlehiya aştiya civakî ye. Di bi hev re jiyankirina cudahiyan de rêgeza yekîtiyê civakê xurt dike. Cudahî ne sedema jevqetîn, parçebûn, yektîpbûn, şer û pevçûnê, berevajî çavkaniya dewlemendiyê ne. Rêgeza yekîtiyê nebe nirx û dewlemendiyên dîrokî û çandî nayên parastin. Ji bi hev re jiyankirina netewên cuda bigirin, heta çeşîtdariyeke herî biçûk hebûna xwe ya cewherî biparêze û beşdarî tevahiyê bibe, tevahî jî qabîliyeta ji vê çeşîtdariyê pêkhatinê nîşan dide.
6- Rêgeza Piştgirî û Komunalîteya Civakî: Hemû kesên ku civakê pêk tînin, di bingeha
hest fikir û berjewendiyên hevpar de bermaber hev bi hev ve tên girêdan. Çawa ku kes wê bêyî civakê heyî nebe, civak jî heta ku beşdariya kesên azad ên li beramberî hev bi perpirsiyarî, bi hev ve girêdayî û hêza cewherî nebe nikare heyî bibe. Hebûna civakê deyndarî komunalîte û piştgiriyê ye. Rewşa berevajî hilweşîna civakê ye. Ji ber vê yekê kapîtalîzm awayekî civakê nîn e, pergala sermayeyê ya kedxwariya civakê ye. Civaka demokratîk hemû biryarên ku xwe eleqeder dike li gor rêgeza komunalîte û piştgiriyê, hevsenga kes û civakê ya optîmal diparêze û digire. Cihê ku lê biryara hevpar dernekeve hêza îknayê dikeve dewrê. Di rewşên wiha de zor tu car wek rêbazek nayê tercîhkirin. Rêbaz, hêza îknayê avakirin, di rewşên ku pêk neyê de jî lihevkirinên bi rêgez avakirin e. Ya esas, rêgeza azadiyê li ber çav girtin û biryarên hevpar
derxistin e. Bi îradeya jinê ya azad tevlîbûna jiyanê esas e. Kolektîvîzma civakî hêza xwe ji rêxistinbûn, piştgirî û yekîtiya jinê digire.
7- Rêgeza Aborî: Aborî, bi dîrokî di berdewamkirina jiyanê de çalakiyeke civakî ye.
Maneya aboriyê qanûna malê, qanûnên xurtkirin, hêzdarkirina malê ne. Ji ber vê yekê çalakiyeke civakî ya ku jinê pêş xistiye ye. Tu kes û dewlet nikare bibe aktorê çalakiya aborî. Her wiha aborî çalakiya demokratîk a herî bingehîn a civakê ye. Hemû kes û beşên civakî xwedî mafê beşdariya jiyana aborî û bi azadî pêkanîna pêşxistina aboriya xwe ye. Mafê her kesî/ê heye ku ji mafên aborî sûd werbigire. Mafê jinê jî heye ku ji hemû mafên aborî yên civakê bi wekhevî sûd bigire. Jin ku ji çalakiyên aborî bê vederkirin, li der ve hiştin û mêtingehkirin li hember viya mafê wê yê berxwedanê derdikeve. Di heman demê de berpirsiyariya wê ya pêşxistina sîstema aborî ya komunal jî heye. Jin, bi resenî di serî de koperatîfvanî pêşxistina modêlên hilberînê yên li gor hişmendiya ekolojîk esas e.
8- Rêgeza Çandî; Çand şêweyê jiyana civakî ye. Awayê hilberîna civakî, awayê fikirînê,
kesayeta civakî, taybetiyên tevgerên exlaqî û polîtîk û awayê têgihîştina cîhanê ku avaniya çandî pêk tînin, di heman demê de li gor cudabûna her civakê pêk tê. Li ser vê bingehê yek ji rêzikên jiyankirin û pêşxistina azadiya her kes, kom, etnîsîte û netewî jiyankirin, parastin û pêşxistina nasname û çanda xwe ye. Hemû jiyanên modernîte yên civakê ku di tevahiya pêvajoyên dîrokî û modernîteya neolîtîkê de pêş ketine demên zayîna çandî û pêşketina jinê îfade dikin. Çand nasnameya cewherî ya jinê ye. Çandinî, cihûwarbûn, baweriyên xwezayî, ziman, huner û zanist wek heqîqetên çandî û statuyên sereke yên jinê dîrok û rojaneyê pêk anîne. Li ser vê bingehê mafê jinê yê rêxistinkirin, pêşxistin û parastina jiyana xwe ya çandî yek ji mafên herî pîroz e. Dema ku jiyana jinê ya çandî bê astengkirin û bi dejenerebûna çandî û tehdîta qirkirina çandî re rû bi rû bimîne mafê berxwedanê derdikeve holê.
9- Rêgeza Civakî; Civakîbûn li derdora jinê pêk hatiye. Civakîbûna ku jinê pêş xistiye li
gor rêgezên azadî, wekhevî û dadê ye. Cîhana jinê ya madî û manewî van rêgezan bi rêzikên exlaqî û polîtîk ve girê daye. Di sîstema vê têkiliyê de nêzikatiyeke bi serdestî, tehekumkar û bi desthilatdariyê diçewisîne tune ye. Civak di çarçoveya qanûn, rêgez û rêzikên ku jinê afirandiye de nirxên xwe yên cewherî ava kiriye. Modernîteya kapîtalîst hewl dide ku ev civakîbûna li derdora jinê pêş ketiye ji holê rake, avaniya polîtîk û exlaqî ya civakan tune bike. Her wiha mafê jinê û hemû komên civakê yê jiyana xwe ya civakî di bingeha rêgeza azadiyê de bi pêş bixin û biparêzin ji mafê herî bingehîn ên jiyanî ye. Dema ku azadiyên civakî bên astengkirin mafê têkoşîn dayînê heye.
10- Rêgeza Estetîk; Darizînên başî û xerabî, xweşikî û nexweşikî, rastî û şaşî rêzikên
estetîkê pêk tînin. Ev, bi fikirîna baş, rast tevgerkirin û xweşik jiyankirinê re têgihîştinên felsefîk û helwestên exlaqî îfade dike. Modernîteya kapîtalîst daraza estetîkê di roja me de kiriye mijara xuyabûna ji derve ve, jinê kirina amûra kedxwariyê ya fizîkî û metabûnê. Feraseta estetîk a ku li gor ecibandinên mêrê serdest e dejenerebûna çandî bi pêş dixe. Moda û sektora kozmetîkê li vê feraseta estetîkê ya ku hatiye berevajîkirin tê spartin. Li hember ev cure ferasetên ku estetîkê ji naveroka wê ya exlaqî û felsefîk vala dikin mafê jinê yê pêşxistina têkoşînê heye. Û vê rêgeza estetîkê wek çanda azadiyê dipejirîne. Jiyanê bi estetîkeke hunerî ava dike.
11- Rêgeza Parastina Cewherî ya Jinê; Parastina cewherî, polîtîkaya ewlehiyê ya civaka
exlaqî û polîtîk e. Her koma civakî reseniya xwe û cudahiya xwe biparêze û çalakiya berxwedanê pêk bîne ev di nav bergeha parastina cewherî de ye. Parastina cewherî, ya li hember mîlîtarîzma dewletê û azadiya civakî û takekesî û her cure arasteyên ku mafê jiyanê tedhît dikin parastina cewherî ya kes û civakan e. Li hember arasteyên her cure feraset û sazîbûnên dewletparêz û cinsparêz bipêşxistina parastina xwe ya cewherî ya jinê mafekî bingehîn e.

BEŞA 3.

AZADIYÊN CIVAKÎ, MAF Û ERK (PEYWÎR)

A)JINA AZAD-CIVAKA DEMOKRATÎK-HEMWELATIYÊN AZAD
Civaka demokratîk, avaniyeke ekolojîk û azadîxwaziya cinsî ku tê de civakîbûna exlaqî û polîk hatibe fonksiyonelkirin, azadiyên civakî û takekesî hevsenga optîmal pêk tînin, bihevrebûna civak û xwezayê hatiye bidestxistin, aboriya jinê ya li gor axê hatiye pêşxistin û jina azad û bi îrade hatiye pêkanîn e. Hêza eslî ya civaka demokratîk jina azad û bi îrade ye. Hevpariya jiyanê ya ku wê bi jina azad bê sererastkirin; di wê qabîliyetê de ye ku xweşikî, başî û rastiyê di asteke herî tekûz, mukemel de pêk bîne. Civakîbûna demokratîk veqetînên wek jin û mêr, ciwan û pîr, kirde û heyber (özne-nesne) û jêr û jor di nav xwe de nahewîne. Bihevrebûna civakîbûnê bi kolektîvîzm û piştgiriyê tê pêkanîn. Têkiliyên civakî bi hev re di nav girêdaneke xwezayî û beramberî de ne. Esasa civakê, di nav vê girêdana beramber hev de di pergaleke bi tercîh û îradeya cewherî de polîtîkaya xwe dimeşîne. Civak, li gor pêwîstiyên xwe sazîbûnên nerm ên ku wê bikaribe biguherîne û veguherîne, ne burokrat û dema ku bi kêrî pêwîstiya civakî neyên bikaribe ji holê rake diafirîne. Kesê/a civaka demokratîk, di nav xwe de civakîbûnê dihewîne, hildigire; hêza xwe ya cewherî ji kolektîvîzmê digire û bi îradeya xwe ya azad hêz dide kolektîvîzma civakî. Civak jî nasnameya kes bi îrade dike û hemwelatiyên azad diafirîne.

Li ser vî esasî;
1- Civak, bi avaniyên zîhniyetê yên exlaqî û polîtîk yekîtiya civakî pêk tîne.
2- Çalakiyên xwe yên civakî ji aliyê endamên pêkanînê yên di rêxistinbûnên cîgayî, demokratîk, ekolojîk, aborî û azadîxwaziya cinsî, yên ku ji bin vê tên avakirin de dimeşîne.
3- Jina ku hêz û berdewamiya avaniya civakîbûnê ye di her astê de xwedî mafê rêxistinbûn û berxwedanê ye. Di mijarên ku jinê eleqedar dike de biryarên li hember îradeya jinê tên girtin ji bo jinê derbasdar nîn in.
4- Jin, her cure biryarên ku jinê eleqeder dike, derbarê cihê wê yê di nav civakê de û têkildarî tevlîbûna xwe de ew bixwe digire.
5- Civaka ku organîzmayeke zindî ye her tim zemîna azadiyê pêk tîne. Hemû sazîbûn û rêxistinbûnên xwe dispêre vê rêgeza azadiyê.
6- Nasnameya civakî xwedî taybetiyên piraniyê ye. Tu nasnameyên cins, ziman, bawerî û etnîk ji yê/a din serdest nîn e. Tu nasname nikare bê çewisandin, dervekirin, bişaftin û tunekirin. Tu nasnameya civakê nikare bi qirkirinê re rû bi rê bê hiştin, koçberkirin û dûrxistin.
7- Nasnameyên civakî bi hemû nasnameyên din re di nav têkiliyê de ne. Nerm û guherbar, ji cudabûnê re vekirî û azad in.
8- Yekîtiya civakî û hemû pêwîstiyên jiyanî rêgeza piştgirî û kolektîvîzmê esas tê girtin û wisa tê bidestxistin.
9- Hêza fikirîn û çalakiyê wek îradeyeke civakî û azad aydî xwe ye. Bi hêzeke ser civakê re nayê parvekirin û dewrkirin.
10- Kes hemwelatiyê/a ne girêdayî pergala qûlî (ebd) ya dewletê, hemwelatiyê/a azad ê/a civakê ye. Hemwelatiyê/a azad bi îradeya xwe ya cewherî û wesfî tevlî jiyanê dibe. Hemwelatiyê/a azad xwedî nasnameyên piranî ye. Tu nasnameya wî/wê nayê çewisandin, dervekirin an vederkirin, bişaftin û tune hesibandin.
11-Hemwelatiyê/a azad xwedî mafê hilbijartin û hilbijirîn, rêxistinbûn, fikra xwe bi azadî îfadekirinê ye.
12- Hemwelatiyê/a azad li cihên ku lê dijî di rêxistinbûnên demokratîk de cî digire. Erka nîqaş û biryargirtinê aydî binî (taban) ye.
13- Her hemwelatiyê/a azad di biryargirtin û pêkanînê de xwedî mafên wekhev û adil e.
14- Hemû rêxistinbûn, sazîbûn û yekîne xebitînên demokratîk esas digirin û tevlî siyaseta demokratîk dibin.
15- Têkoşîna bi civaka cinsparêz re bi qasî jinê erka herî bingehîn a mêr e jî. Tekane rêya demokratîkbûn û azadbûnê, bi zîhniyet, exlaq û çanda mêrê serdest re têkoşîn kirin e. Demokrasî bi bihortina dumendiya jina kole û mêrê serdest mimkun e.
16- Civaka demokratîk formên zîhniyetê yên mîna dewletparêz, desthilatparêz, cinsparêz, netewperest, zanistparêz, olperest, hunerperest (endustrîkirina hunerê), çînparêz li pêşiya wekhevî, azadî û demokrasiyê wek asteng dibîne û bi vana re têkoşîn dike.
17- Hemû rêxistinbûn û sazîbûn dema ku zor û şîdet dikeve dewrê xwedî mafê pêşxistina berxwedana demokratîk a takekesî an jî rêxistinbûyî ne.
18- Avaniya civakî, li hember hewldanên biyanîkirin, ji civakîbûnê qutkirin, pergala civakî xerakirin û tunekirinê xwedi mafê parastina cewherî ye.
19- Li hember feraseta estetîk a dejenerekirinê ya modernîteya kapîtalîst, pêşxistina feraseta estetîk a civaka exlaqî û polîtîk a bi awayê baş axaftin û baş tevgerînê esas digire.

B) TÊKILIYÊN CIVAKÎ: Têkiliya jin û mêr çavkaniya hemû têkiliyên civakî pêk tîne.
Ji ber vê yekê civaka azad bi pêşketina têkiliya jin û mêr a ku azad dike re mimkun e. Di têkiliya ku azad dike de hevretiya wekhev û azad a ku dumendiya jina kevneşop û mêrê serdest dibihore esas e. Nêzikahiyên tehekumkar, mulkirinê û serdestîparêz nayên pejirandin, îradeya jinê ya azad esas tê girtin. Jina azad wek kirdeya jiyana civakî tevlî jiyanê dibe. Wek pîvana azadîxwaz a jiyana civakî wate dibîne.
Li gor vê;
1-Di hemû têkiliyên civakî de azadî, wekhevî û naskirina îradeya cewherî esas e.
2- Di têkiliyên jiyanê de nêzikahiyên bi serdestî û kole red dike. Hevrabûna bi wate esas digire.
3- Di têkiliyan de hevretiya li gor rêgezên exlaqî û polîtîk esas e.
4- Mêr nikare li hember jinê nêzikahiya desthilatparêz, koleparêz, mulkparêz û bi serdestî bi pêş bixe.
5- Rêgezên jiyanê yên ku xwe ji cinsparêziya civakî û paradîgmaya desthilatparêz xwedî dikin red dike.
6- Rêgeza exlaqê ya jin û civakê; hemû nirxên civakî yên ku bi nasnameya jinê hatine afirandin xwedîkirin, pêşxistin û biîradekirin e. Bi feraseta namûsê ya ku jinê mîna malê mêr dibîne re hemû avaniya civakî têkoşîn dide.
7- Xesp û talankirina hemû nirxên civakî yên ku îrade, nasname û takekesa jinê afirandiye mîna çanda tecawizê û xerabûna exlaqê dibîne. Li hember viya têkoşîna civakî bi pêş dixe.
8- Bi armanca têkoşîna li hember şîdeta psîkolojîk û fizîkî ya li ser jinê xebatên sazîbûyî (qadên azadiyê, navendên xizmeta civakî û wek vana) dimeşîne.
9- Bi nêzikahiyên ku jinê bê îrade dihêlin, dikin heyber, dikin meta û wek objeya cinsî bi kar tînin re têkoşîn dike.
10- Di êrîşên îstîsmara cinsî û tecawizî yên ku li hember jinê tên pêşxistin de nêzikahiyên ku mexdûriya jinê ji nedîtî ve tên û nêzikahiyên civaka cinsparêz a paşvemayî û kevneşopî mehkûm dike û li hember viya têkoşîn û parastina cewherî ya jinê bi pêş dixe.
11-Nêzikahî û polîtîkaya dewletê ya ku çanda tecawizê ji rêzê dibînin û normal dikin ên civaka cinsparêz mehkûm dike. Tecawizê, di şexsê jinê de wek êrîşeke ji îrade û rûmeta civakê re hatibe kirin dibîne û li hember viya têkoşîn dide.
12-Ji cîhana jinê ya madî û manewî re bi tu awayî şîdet, tecawiz û xesp nayê pêkanîn. Dema ku pêk bên jin xwedî parastina xwe ya cewherî ye.
13- Her jin li hember koletiya ku bi darê zorê hatiye pejirandin û yek ji awayên herikîna desthilatdariyê koletiya ku hatiye hundirînkirin; hişmendiya xwe ya cins, hişmendiya civaka dîrokî, çanda berxwedana demokratîk û parastina xwe ya cewherî bi pêş dixe û têkoşîn dike.
14- Heta ku avakirina civaka demokratîk biqede, di hemû qadên civakî de ji bo jinê cudakariya pozîtîf tê pêkanîn.
15- Di qada xebatê de cudahiya ku li jinê tê kirin red dike. Ji bo îstîhdama jinê hewldanên pêwîst ên rewa û qanûnî dide. Di qada xebatê ya civakî de jin wek hêza kar a erzan nayê nirxandin. Keda ku jin di hemû qadên jiyanê de xerc dike, nirxa civakî ye.
16- Keda dayîkê, keda herî mezin a civakî ye. Ji bo ku dayîktî di civakê de wek nirxa madî û manewî bê dîtin têkoşîn dide.
17- Jin, di hemû qadên civakî yên aborî, civakî, çandî û siyasî de bi nasnameya xwe ya jinê ya rêxistinbûyî cî digire.
Ji bo Ciwanan;
1- Ciwan hêza herî azad û dînamîk ên civaka exlaqî û polîtîk in. Civaka ku ciwanên xwe winda
kiribe an jî ciwanên ku civaka xwe winda kiribin ji têkçûnê (binketinê) wêdetir, mafê hebûna xwe winda kirî, îxanetî wî kiriye.
2- Çawa ku wê civak ji ciwanên xwe mehrûm neyê hiştin, ciwan jî ji cewhera civakî re nikarin
bên biyanîkirin.
3- Erka perwerdekirina ciwanan, ji derveyî civakê ji tu hêz, dewlet an jî amûra desthilatdariyê
re nayê parvekirin û dewrkirin.
4- Ciwan, ên ku hemû zanîn û tecrûbeya civakî kom kirine, di serî de kal û pîr xwedî mafê
sûdgirtina ji tecrûbeyên hemû civakê ye.
5- Li hember hemû avanihên dewletparêz ên ku ciwanan diçewisînin û ferasetên jerontokratîk
têkoşîn tê dayîn.
6- Li hember serdestiya mêr û otorîteya serdestiyê ya li ser ciwanan têkoşîna biîradekirina
ciwanan tê meşandin.
7- Li hember avaniyên ku ciwanan dikin wek hêzên mîlîter ên sîstemên dewletparêz û
desthilatparêz têkoşîn tê dayîn û reda wijdanî wek maf tê pejirandin.
8- Wek du hêzên civakî yên ku herî zêde bi nêzikahiyên serdest ên mêr re rû bi rû dimînin
têkoşîna jin û ciwanan têkoşîneke ku hevdu xurt dike û hevpar dibe ye.
9- Li hember her cure şîdet, di temenekî biçûk de zewicandin, fihûş û tecawizê ya li ser jina
ciwan têkoşîn tê meşandin.
10- Ciwan ji aliyê malbatên xwe ve nayên mulk-kirin. Li hember şîdeta malbatê ciwan di bin
parastina civakî de tê girtin.

Ji bo zarokan;
1- Yên ku pêşeroj, herikîn û nûkirina civakê pêk tînin kesên biçûk in. Her kes heta 18 saliya xwe ji mafên zarokan sûd digire.
2- Ji dema ku tên dinyayê ve avaniya mekana ku wê tê de azad û bi tendirustî bijîn hemû civak berpirsiyar e.
3- Tenê bi feraseta berdewamkirin, bêdawîbûn û ebedîbûna nijada xwe nifûs nikare bê zêdekirin.
4- Ji perwerdeya zarok, di serî de dê û bav hemû beşên civakê berpirsiyar in. Perwerde, çalakiyeke kolektîf e.
5- Perwerdeya zarok li derveyî civakê ji hêzeke din (dewlet) re nabe ku bê dewrkirin.
6- Xwedî mafê hînbûna hemû nirx, kevneşop, ziman û çanda civaka ku girêdayiye ye.
7- Ji xwedîbûn, parastin û berdewamkirina jiyana wan, di serî de malbat hemû civak berpirsiyar e.
8- Di zarokanînê de, îradeya azad a jinê û tercîha wê esas e.
9- Di nav malbatê de û li derveyî malbatê her şîdeta li ser zarokan sûc e. Zarok di bin parastina civakê de tên girtin.
10- Zarok nabe kuji hezkirin, hurmet û eleqeyê bêpar, mehrûm bê hiştin.
11- Perwerdeya bi zimanê dayîkê mafê herî bingehîn ê her zarokî/ê ye.
12- Îstîsmara zarokan (seks û amûra reklamê) sûcekî civakî ye. Têkoşîna li hember viya erkeke civakî ye.
13- Zarok nabe ku bi zîhniyeteke cinsiyetparêziya civakî bên perwerdekirin.
14- Li hember YÎBO’yên (dibistanên şevinî, dibistanên leylî) saziyên perwedeyê yên alternatîf tên pêşxistin.
15- Di temenê zaroktî de dan xebitandin sûc tê dîtin. Lê ji malbata ku di temenê zaroktî de hewceyî xebatê dike re ji bo ewleyiya civakî bê bidestxistin jî têkoşîn dimeşîne.
16- Ji hemû pêwîstiyên zarokên ku bûne mexdûrê şer, di serî de ji perwerde û tendirustiyê hemû civak berpirsiyar e.

Ji bo kal û pîran;
1- Pîrbûn jiyankirin e, merheleyeke xwezayî ya jiyana mirov e. Kal û pîr wek çavkaniya tecrûbeyê ya civakê tên destgirtin.
2- Pêwîstiya xwedîkirinê û hemû pêwîstiyên jiyanî yên kal û pîran, di nav hevpariyeke civakî de tê bicîanîn. Derfeta jiyaneke bi tendirust, ji aliyê civakê ve tê avakirin û parastin.
3- Kal û pîr ji hilberîna civakî nayên qutkirin. Şert û mercên ku bikaribin li gor hêz û qabîliyeta xwe tevlî hilberînê bibin tê avakirin.
4- Ji bo kal û pîran derdorên ku wê eleqe, hezkirin û hurmeta pêwîst bibînin tên afirandin.
5- Ji bo ewlehiya tendirustiyê, mafê tevlîbûna jiyana çandî û civakî ya kal û pîran bê bidestxistin hemû civak têkoşîn dide meşandin.

C) MALBATA DEMOKRATÎK Û BIHEVREBÛNA AZAD
Malbata demokratîk, malbata ku sîstemê biberdewamî dike û têkiliya yekalî û bibingeh
mêr red dike. Modêla heyî ya malbatê wek xanedan û dewleta biçûk a mêr rol tê dayîn û sazîbûneke îdeolojîk dinirxîne. Li hember viya malbata demokratîk a ku ji pevrebûna azad a jin û mêr pêk tê û li gor îradeya hevpar a her duyan tê meşandin ava dike. Di malbata demokratîk de li şûna têkiliyên ku hevdu dikin mulk, bihevrebûna azad û bidil a bi tercîha azad û îradeya azad esas e. Li ser daxwaziya yek ji aliyan bihevrebûn tê dawîkirin. Malbat di xizmeta civakîbûna demokratîk de ye û di demokratîkbûna civakê ya ji aliyê jinê ve ye de erk digire. Bihevrebûnên jin û mêr ên ku avakirina saziya malbatê ji xwe re nakin hedef jî di bingeha bihevrebûnên azad tên pêkanîn. Bihevrebûnên azad, bi kesên azad ên ku gihîştine heqîqeta civakî û xwedî zanyarî û hêza civakî mimkun e. Heta ku mirov negihê heqîqeta civakî bihevrebûnên azad ên ku xwe spartina eşq û evîn û hezkirinê nikarin bên pêkanîn. Eşq; hevaltî û bihevrebûna jiyana azad e. Di kesên ku di koletî, tecawiz û desthilatdariyê geriyane de eşq pêk nayê. Ji ber vê yekê pêkhatina eşqê, bi asta azadiya beramberî hev a di exlaqa mirov de ve girêdayî ye.

Li ser vî esasî;
1- Di civaka demokratîk de avakirina malbatê, bi hilbijartina azad û biryara bi îradeya cewherî ya aliyan tê pêkanîn. Malbata ku bi darê zorê, tehdît, berdêl û li gor berjewendiyên aborî û siyasî wê pêk bê red dike.
2- Ji bo modêlên malbatê yên di civaka heyî de li ser esasên demokratîk bên guherîn û veguherîn çalakiyên perwerde û hişyarkirinê tên meşandin.
3- Li ser bihevrebûnên jin û mêr ên civaka fermî pênaseyên jin û mêrtiyê wek têkiliya mal û mulk dinirxîne û red dike. Li hember viya hevaltiya jiyana azad bi pêş dixe.
4- Hemû endamên malbatê, biryarên ku malbatê têkildar dikin hevpar digirin.
5- Di nav malbatê de nêzikahiyên ku di bav de berbiçav dibin û li ser zarok û jinê bi pêş dikevin red dike. Di nav malbatê de têkiliya demokratîk a li gor hezkirin û hurmetê esas e.
6- Malbata demokratîk a ku merhaleya yekem e zarok tê de civakî dibe, yek ji sazîbûnên ku tê de hişmendiya exlaqa civakî pêk tê û ji bo nifşên nû herikîna çandî çêdibe tê destgirtin.
7- Di têkiliyên navmalbatî de jin û mêr xwedî mafên adil, wekhev û hevpar in.
8- Di rewşên ku şîdeta nav malbatê çêbibe de neberdewamkirina sazîbûna malbatê derdikeve holê.
9- Berpirsiyariyên civakî yên ku li berdewamkirina malbatê tên barkirin ji aliyê jin û mêr ve di esasên wekhev û adil de tên meşandin. Rolên civakî yên ku civaka cinsparêz li jin û mêr bar kiriye red dike. Di berdewamkirina malbatê de jin û mêr xwedî berpirsiyariyên wekhev û adil in.
10- Peymanên malbatê yên ku alî dibin mulk red dike.
11- Ji ber ku zayîna zarok di bedena jinê de û di cîhana wê ya hest û fikrî de bibandor dibe zarokanîn girêdayî îradeya wê ye.
12- Bikaranîna cinsiyetê wek desthilatdarî û dagirkeriyê red dike.
13- Li hember feraseta civaka dewletparêz a ku cinseltiya jinê dike meta, bi xistina cinsî ya jinê desthilatdariya jinê xurt dike têkoşîn dide. Nêzikahiya desthilatparêz a mêr a li gor cinseltiyê red dike û li hember viya têkoşîn dide meşandin.
14- Di malbatê de li derveyî daxwaziya jinê, arastebûnên mêr ên cinsî yên bi darê zorê wek tecawiz digire dest.
15- Têkoşîna ji bo bihortina çanda tecawizê yek ji erkên bingehîn e.
16- Her cure awayên têkilî û tevgerên ku baweriya beramberî hev, hurmet û hezkirinê ji holê radike red dike.

D) SIYASETA DEMOKRATÎK
Amûra bingehîn a siyaseta demokratîk pêkhatina civaka demokratîk e. Hewl dide ku karên
civakê yên hevpar bi nîqaş û biryaran bê rêvebirin, civakîbûnê xurt dike. Siyaset encax bi beşdariya hemû beşên civakê dikare demokratîk bibe. Ji ber vê yekê siyasetê ji bin ve pêş dixe û siyaseta demokratîk bi pêş dixe. Ji cudahiyên hemû beşên civakê re di bingeha hurmetê de, ji bo wekhevî û lihevkirinê zemînên cihêrengiyê diafirîne. Sîstema nîqaşên hevpar, girtina biryarên hevpar û pêkanîna hevpar rêxistin dike. Asta azadiyê ya jinê û tevlîbûna wê ya siyaseta demokratîk di siyaseta demokratîk de pîvangek e. Tevgera demokrasiyê ya giştî û amûrên wê dibe ku jinê negire nav xwe. Ji ber vê yekê jin, bi amûrên xwe yên cewherî û têkoşîna xwe di têkoşîna demokrasiya giştî de hêzeke diyarker e. Jin, saziyên xwe yên siyaseta demokratîk ên wek kongre, meclîs û komun ava dike û di rêxistinbûnên siyaseta demokratîk ên heyî de bi îradeya xwe ya cewherî û rêxistinbûna xwe cî digire. Di rêxistinbûnên konfederal ên demokratîk de jin roleke çalak dilîze.

Li ser vî esasî;
1- Siyaseta demokratîk; jin, xwedî mafê nîqaşkirina pêwîstiyên xwe yên civakî, biryargirtin û pêkanînê ye.
2- Hurmeta ji cudahiyên hemû civakê re, di bingeha cudahiyê de, feraseta yekîtî, wekhevî û lihevkirinê bi pêş dixe.
3- Siyaseta demokratîk; rêxistinbûnên demokratîk ên wek partî, kom, meclîs, medya, sendîqa, yekîtî û komele digire nav xwe.
4- Bi armanca civaka demokratîk tevlî siyasetê bike, her tim ji bo civakê xebatên perwerdeyê dimeşîne û akademiyên siyasetê ava dike.
5- Tu rêxistinbûnên siyaseta demokratîk nikare desthilatdariya komekê di ser civakê re ya diyar hedef bigire.
6- Amûrên siyaseta demokratîk karê niçika, dûvika dewletê nabînin. Civakê bi dewletê re girê nade, di navbera dewlet û civakê de diparêze û berjewendiyên civakê esas digire. Bi dewletê re lihevkirina bi rêgez raber dike.
7- Di nav avaniya tevlîhev a civakê de rêxistinbûnên berwar û tîkî ava dike.
8- Jin û ciwan, hêzên dînamîk ên bingehîn ên siyaseta demokratîk in.
9- Nasnameyên çandî, etnîk û netewî xwedî mafê rêxistinbûna siyaseta demokratîk in.
10- Siyaseta demokratîk desthilatdariyê hedef nagire, lê bi hedefa pêşiya civaka demokratîk û siyasetê vebike, ji bo dewletê hestiyar bike dikare di meclîsên sîstemê de cî bigire. Di vê cîgirtinê de nêzikahiya rêgezî; avakirina azadiya civakî ye.

E) PARASTINA CEWHERÎ
Parastina cewherî, polîtîkaya ewlehiyê ya civaka exlaqî û polîtîk e. Awayê rêxistinkirî
ya refleksa parastinê ya ku di xwezaya yekemîn de heye sazîbûnên parastina cehwerî ye. Parastina cewherî awayê sift, zêdebûyî yê siyaseta demokratîk e. Fonksiyonelbûna avaniya polîtîk û exlaqî ya civakîbûnê û siyaseta demokratîk di avaniya civakî de erkdarî bi dest bixe, hêza wan a bingehîn e. Li hember jiyana exlaqî û polîtîk a civakî, rizandin, dejenerekirin, danşerkirin, nexweşîtî, girtina bin tehakumê, ferzkirinên dagirker, arasteyên ku jiyanê tehdît dikin, bêîradekirin, radest girtin, qirkirin ên ku ji derve û hundir ve dikarin bên, polîtîkaya parastinê ya hebûna civakê ye. Civaka ku di xwebûnê de israr dike vê helwesta xwe encax bi derfet û sazîbûnên parastina cewherî dikare bi pêş bixe. Ji ber vê yekê civaka exlaqî, ji aliyê kes û saziyên xwe ve parastina cewherî li gel ku mafekî ye erkekî bingehîn e.

Li ser vî esasî;
1- Parastina cewherî, li hember êrîş û arasteyiyên avaniyên mîlîtarîst maf û erka parastina cewherî ya civakî ye.
2- Jin, nabe ku erka xwe ya parastina cewherî ji însafa tu hêzî re bihêle, radest bike, dewr bike.
3- Jin, rêxistinbûn û xeta berxwedanê ya demokratîk ên parastina cewherî bi pêş dixe.
4- Astengiyên li pêşiya îradeya siyaseta demokratîk a civaka exlaqî û polîtîk ji holê radike û bêbandor dike.
5- Rêxistinbûna parastina cewherî ya jinê yek ji sazîbûnên bingehîn a civakê ye.
6- Sazîbûnên parastina cewherî bi serê xwe hêza biryargirtinê nîn in. Hêza parastina cewherî artêşeke dewletparêz a tîpîk nîn e, hêza xwe ji civakê digire, rêxistinbûnên wek asayîş û milîs dike. Di bin kontrola sazîbûnên demokratîk de ye.
7- Parastina cewherî wek saziyeke civaka demokratîk yek ji sazîbûnên sîstema konfederal a demokratîk e.
8- Li hember qirkirin, qetlîam û koçbarkirinê mafê xwe yê berxwedanê, ger ku tu derfeta demokratîk nemîne, bi awayê hêzên parastina gel û serhildanê datîne holê.
9- Li hember êrîşên leşkerî, îdeolojîk, civakî, çandî û hemû êrîşên paşvemayî jin hêza xwe ya hem takekesî hem jî parastina cewherî bi pêş dixe.

F) ABORÎ
Aborî; qanûnên jinê yên ku hilberîn û xwedîbûnê di bingeha wekhev û adil a civakîbûn
de parve dike ye. Pîşeya civakî ya xwezayî û çalakiya jinê ye. Avaniya civakî, xwedîbûn û hilberîna ku hewcedariya herî bingehîn e hildigire nav xwe. Aboriya civakî, bi kolektîfî tê avakirin û sparteka wê ya bingehîn ax e. Polîtîkayên aboriyê yên ku sîstema modernîst, kapîtalîst derxistiye holê; amûrên aboriya civakî tune dike, civakê vediguherîne sîstema têkiliyên kar û sermayeyê ava dike. Wek mînak, berdêla keda dayîktiyê ya ku saziyeke bingehîn a civakî û dîrokî ye tu patron, karker, gundî û kes nikare bide. Muameleya ku li jina ku di rewşa ev qas bi zor û bi çalakî, hestiyar û biaqil û her tim serî radike de ye tê kirin bi qanûna kar a modernîteya kapîtalîst dikare were ravekirin, îzahkirin. Ji ber vê yekê bi polîtîkayên sexte û dijberî aboriyên ku modernîteya kapîtalîst derxistiye holê re di nav têkoşînekê de ye.

Li ser vî esasî;
1- Çandinî, hêmana ku çanda madî û manewî ya civakî derdixe holê ye. Çandinî li gel çareserkirina pirsgirêka xwedîbûna civakê, di serî de jîrikî (zeka), ziman, nifûs, rêveberî, parastin, cîwarbûn, ol, teknîk, lixwekirin û etnîk, di pêkhatin û berdewamîkirina amûrên çandî yên bingehîn ên madî û manewî de jî sereke ye. Ji lewra divê ji aliyê civakê ve pê parastin jî. Li ser vî esasî bingeha aborî ya şaristaniya demokratîk, bi yekdestiyên sermayeyê yên ku li ser nirxê zêde hatiye avakirin re her tim di nav nakokî û şerekî de ye.
2- Ekonomîzm, endustrîparêzî û dewletparêziya netewî ku çalakiya aborî ya ku erka bingehîn a jinê ye xesp dike, hemû nirxên civakî û qadan bi çanda xespê dixemilîne, dijberî civakîbûnê dibîne û li hember wê aboriya eko rêxistin dike.
3- Rêxistinkirina ekolojîk di bingeha feraseta çandiniya ekolojîk û endustriya eko de bi pêş dixe.
4- Kapîtala fînans, hemû polîtîkayên li ser karê yên ku sermayeya yekdestî ava kiriye red dike û li hember viya modêla aborî ya komunal rêxistin dike.
5- Hemû hêzên civakî ji belavkirina hatiniyê bi wekhevî û adil xwedî mafê sûdgirtinê ne.
6- Li hember biyanîbûna kedê hişmendiya keda civakî bi pêş dixe. Teoriya kedê ya li gor têkiliya karker û patron wek biyanîbûna ji kedê re dibîne. Li hember pênaseya kedê ya cinsparêz, çînparêz dike û zarokanîna jinê û xwedîkirina wan, keda wê ya nav malê û hemû pêvajoyên hilberînê yên madî û manewî yên civakê wek pênaseyên bingehîn ên kedê bi wesf dike, dibîne.
7- Di aboriyê de ji bo jinê rêgeza cudahiya pozîtîf tê pêkanîn. Aboriya malê wek çalakiyeke aborî ya bingehîn dibîne. Li hember viya bi xespa kedê û înkarkirinê re têkoşîn dide.
8- Aborî li gor pêwîstiyên bingehîn tê meşandin. Hemû polîtîkayên endustriyalîzmê yên ku pêşekiyê didin kara yekdestî red dike.
9- Di hilberîna civakî de marja karê, afirandina nirxa zêde na, bicîanîna hewcedariyên civakî esas e. Rewşên berevajî wek sûcê polîtîk tê destgirtin.
10- Di hilberîna aborî de li şûna yektîpî û hilberîna serî, çeşîtdariya civakî li ber çav digire, hilberîna ku hilbijêrkên cuda pêşkêş dike û afirîner esas e.
11- Polîtîkayên aboriyê yên ku civakê wek çîn vediqetîne û desthilatparêz û hemberî, rikberî red dike.
12- Bêkarî, birçîbûn, xizanî û çînîbûna ku di ser vana re tê bidestxistin tê redkirin û li hember polîtîkayên vê zîhniyetê jiyana kolektîf û hevparî esas tê girtin.
13- Hemû beş û kesên civakê ji hilberîna aboriyê re, bi şert û mercên wesfî xwedî mafê tevlîbûnê ne. Tu beş û kesên civakê nabe ku bê kar bê hiştin.
14- Desthilatdarî û sermayeyê wek biyanîbûna ji keda civakî re dibîne û red dike. Qada hilberînê ya ku wê zirarê bide avaniya civakî pêk nayne.
15- Spor, huner û tendirustiya civakî nabe ku wek sektora ku karê tîne bê destgirtin.
16- Ji bo qadên çandiniyê yên ku xera bûne ji nû ve li xweza û civakê bên qezenckirin têkoşîn dide û çandiniya organîk rêxistin dike. Dema ku pêwîstiya xwedîbûnê tê bicîanîn, nabe ku bê ketin nav çalakiyên hilberînê yên ku zirarê didin zindiyan û wan tune dikin.
17- Li hember her cure sermayeya ku di ser bedena jinê re hatiye avakirin disekine. Li ser vê esasê di sektora fihûşê de bikaranîna wê sûc dihesibîne û li hember viya têkoşîn dide.

G) EKOLOJÎ
Qada ekolojiyê bi di nav hev de bûna xweza û civakê pêk tê. Tunebûna xwezayê tunebûna civakê ye jî. Ji ber vê yekê di bingeha hevdu jiyankirinê de, girêdaneke her timî ava dike. Hemû heyberên di xwezayê de zindî ne. Pênaseya xwezaya wehşî û dîsa gotina di xwezayê de hebûna têkiliyên ku hevdu tune dikin, yek ji normên zîhniyeta ku di bingeha tunekirinê de ava dibin e. Her wiha heqîqeta xwezayê danayne holê. Nêzikahiya parastin, jiyankirin û xwedîkirina hemû qadên ku civak lê dijî di qada ekolojîk de jî hebûna xwe berdewam dike. Tehakuma ku sîstema mêrê serdest li ser jinê pêş dixe, çavkaniya serdestiya li ser xwezayê pêk tîne. Ji ber vê yekê şikandina nêzikahiya tehekumkar a li ser xwezayê ya zîhniyeta serdest a mêr pêşî bihortina nêzikahiya tehakumkar a li ser jinê pêwîst dike.

Li ser vî esasî;
1- Civak û xweza di bingeha hevdu jiyankirinê de têkilî datînin. Civakîbûn, li ser esasa ahenga bi xwezayê re heyî dibe û bi berdewamî dibe.
2- Civaka exlaqî û polîtîk, hewldanên hikumkirina li ser xwezayê red dike.
3- Nêzikahiyên zîhnî, teknolojîk, demografîk, endustriyel û bajarî yên ku wê hevsenga xwezayê xera bikin û pêkanînên ku wê ahenga derdorê xera bikin red dike.
4- Bajarên pir mezin, ji ber ku wê pirsgirêkên civaka bi qeyran wek ekolojî, tendirustî, aborî, çandî, civakî, siyaset û bêkariyê pêk bînin naçe avabûnên bi vî rengî.
5- Sîstema têkiliya gund û bajar a ku hevdu xwedî dikin ava dike.
6- Bi hemû qadên civakî re di nav têkiliyê de, xweza, ax û hişmendiya civakî bi avaniya civakî tê qezenckirin.
7- Li hember bajarbûnên ku civaka gund tune dikin û saziyên wê di nav têkoşînê de ye. Bajarbûnên mezin ên heyî tîne rewşeke bi civaka gund re ahengdar. Vê têkoşînê bi qadên aborî, civakî, siyasî, perwerde, çand, ol, medya û parastina cewherî re hevpar dimeşîne.
8- Sazîbûnên ku wê valakirina gundan ji ber pirsgirêkên şer û pevçûn, xwedîbûn û perwerdeyê asteng bike ava dike. Bi qadên aborî, siyaseta demokratîk, perwerde, zanist, medya û parastina cewherî re têkildar vegera gundan pêk tîne. Koçberiya hundir û derve tê astengkirin û pêşî li xerabûnên civakî digire.
9- Li hember zêdebûna nifûsê ku yek ji pirsgirêkên xerabûna ahenga ekolojiyê ye hişmendiya civakî bi pêş dixe. Di vê mijarê de bi hemû sazîbûnên civakê re têkildar têkoşîn dimeşîne.
10- Cihên dîrokî wek hêza madî ya hişmendiya dîroka civakî dibîne û diparêze. Tu qada dîrokî wek qada karê nabe ku bê dîtin û sermayekirin. Li hember polîtîkayên bendavan yên ku cihên dîrokî tune dikin têkoşîn dimeşîne.
11- Mafê parastinê yên hemû zindiyên ku di xwezayê de ne heye. Şewitandina daristanan, birîna
daran a bêkontrol, qirêjkirina derya û çeman wek tunekirina jiyana zindî dibîne û li hember viya têkoşîn dimeşîne.
12- Parastina derdora xwezayî, yek ji erkên sereke yên civakîbûna mirov e.
13- Li hember hilberandina berhemên ku genetîka wan hatiye xerakirin têkoşîn dide, hilberîna
ekolojîk esas digire.

H) PERWERDE
Perwerde, tecrûbeya civakî, wek zanînên teorîk û pratîk, bi hemû endamên xwe, bi taybet jî ji ciwan û zarokan re dan pejirandin û hewldana watedarkirinê ye. Berdewamiya civakî bi perwedeyê tê meşandin. Perwerde ne erka desthilatdarî û dewletê erka herî bingehîn a jinê ye. Hem maf hem jî wek erk zarok û ciwanên xwe li gor kevneşopî û taybetiyên xwezaya civakî xwedîkirin mijareke jiyanî ye. Jin, di perwerdekirina zarokan de rola herî bingehîn digirin ser xwe. Hînkera, mamosteya binyadî û yekem a civakê ye. Hêza diyarker a esas a polîtîkaya perwedeyê ye.

Li ser vî esasî;
1- Mafê perwedeyê pîroz e û çavkaniya xwe ji hebûnê digire.
2- Civak xwedî mafê perwerdekirina endamên xwe ye, ev maf nabe ku bi tu hêzeke derveyî civakê re bê parvekirin û dewrkirin.
3- Wek perwerdekara bingehîn û yekem mafê jinê yê diyarkirina polîtîkayên perwedeyê, nîqaş û biryargirtinê heye.
4- Hemû endamên civakê, taybet jî zarok û ciwan çand û xwezaya xwe ya ku ji çavkaniya exlaqî û polîtîk xwedî dibe, cewhera xwe ya civakî hîn bibin mafekî wan ê xwezayî ye.
5- Çand û exlaqa civakî, avaniyên zanînê yên teorîk û pratîk, zenaet, ezmûn û tecrûbeyên wan bêyî ku tu cudahî bê kirin hewl tê dayîn ku hemû endamên civakê bi dest bixin.
6- Hemû endamên civakê xwedî mafê bi zimanê xwe yê dayîkê perwerde dîtin, çand û zimanê xwe bi pêş ve birinê ne.
7- Sîstema perwerdeya li gor amûrên modernîteya kapîtalîst, netewparestî, zanistparêzî, olperestî û cinsparêziyê red dike.
8- Qada perwedeyê ya civakî; sîstemeke perwerdeyê ya li gor azadiya civakî, avaniya fikrê nerm, di nev hev de bûna cudahiyan rêxistin dike. Di perwedeyê de afirînerî û kolektivîzm nêzikahiya bingehîn e.
9- Sazîbûnên perwerdeyê yên ku li gor sazîbûnên ku desthilatdariyê belav dikin ên sîstema serdest red dike. Wek saziyên ku azadiya civakî, exlaq û polîtîka, demokrasî belav dikin, sazîbûnên nû yên perwerdeyê ava dike.
10- Civak, çalakiyên xwe yên hişmendiyê, di akademiyên siyaset, çand û huner û ocaxan de dimeşîne.

I)TENDIRUSTÎ
Qada civakî ya tendirustiyê, di serê qadên ku civak bi tecrûbe û hêza xwe ya
cewherî ava kiriye de tê. Di civakîbûna roja me de çavkaniya pirsgirêkên kûr ên tendirustiyê, polîtîkayên desthilatdar yên ku sîstema cinsparêz û çînparêz li ser civakê ferz kiriye ye. Sîstem di qada tendirustiyê de desthilatdariya xwe ya bîo pêk tîne. Kes dikin heyberê zanistê û ji teserûfa kirdariya zanistparêz re tê hiştin. Di halê xwezayî yê civakê de pirsgirêkên tendirustiyê yên kûr nehatine jiyankirin. Her ku civak ji nasnameya xwe re hatiye biyanîkirin pirsgirêkên tendirustiyê jî derketine. Pençeşêr, AÎDS û nexweşînên stresê di encama endustriyalîzm, bajarîbûna çelexarî û cinseltiya ku zêde hatiye tehrîk-kirin de wek nexweşînên serdemê jiyana mirov tehdît dikin. Ji ber vê yekê qada tendirustiyê bi serê xwe nikare çareseriyê ji pirsgirêkên tendirustiyê re bibîne. Bi qadên civakê yên din re di nav têkiliyê de, ji bo tendirustiya ruh û beden a civakê pêk were xebat dide maşandin. Tendirustiya civakî, nabe ku di labaratuarên ku zanist manewiyatê tune dihesibîne û têkiliya xweza û civakê înkar dike de bê hepskirin. Her wiha feraseteke ku tendirustiya kes û civakê kirde ye, zanist tenê ji xwezaya tendirustiyê re xizmet dike esas digire.

Li ser vî esasî;
1- Qada tendirustiyê ya civakê nabe ku wek xebateke sektorî bê dîtin. Yekdestiya di qada tendirustiyê de red dike.
2- Civak, qada tendirustiyê wek qadeke pisporiyê dibîne û sazîbûnên xwe yên cewherî ava dike.
3- Hemû endamên civakê xwedî mafê ku ji xizmetên tendirustiyê bi awayekî wekhev, adil û bêheq sûd bigirin e.
4- Zêdebûna nifûsê ji bo avaniya civakî wek sînordarkirina derfetên jiyana tendirustî dibîne. Li ser vî esasî bi hemû sazîbûnên civakî re çalakiyên zanakirinê yên hevpar dimeşîne.
5- Tendirustiya civakê tenê ji labaratuarên zanistê re nayê radestkirin. Ji bo jiyaneke bi tendirust hebûna derdoreke ku tê de tendirustiya ruh û beden tê parastin şert dike. Ji bo civakeke bi tendirust sîstemeke ku bi hişekî ekolojîk û demokratîk teşe girtiye pêwîst e.
6- Tib û rêbazên tedawiyê yên alternatîf tên pêşxistin.
7- Tendirustiya dayîk û zarok wek qada bingehîn a ku tendirustiya civakê tê de teşe digire dibîne. Li ser vî esasî di serî de ewlehiya tendirustiyê, polîtîkayên sazîbûyî yên ku wê xizmetên tendirustiyê yên bingehîn bê dayîn esas digire.
8- Madeyên ku zirarê didin tendirustiyê (alkol, tiryark, çixare û hwd) li hember xerckirina wan xebatên başkirin û zanakirinê dimeşîne.
9- Cihên hilberîna dermanan ji kontrola civakî re vekirî ye.
10- Polîtîkayên tendirustiyê bi civakê re tên avakirin.


Î) SPOR
Spor, di qadên ruhî û zîhnî de tevahiya tevgerên ku pêşketina bi tendirust a kes û civakê
bi dest dixin e. Di heman demê de qadeke ku çalakiyên civakî yên civakê lê tên pêşxistin e. Tevahiya tevger û lîstokên estetîkî yên bi feraseteke aştiyane û dostane ne. Sektora sporê ya ku civakê ber bi şîdet, bendbendîbûn û hevrikiya ku tune dike ve dibe, desthilatdarî û kara yekdestî hedef digire têkoşîn esas e. Li hember zîhniyeta ku sporê vediguherîne qadên ku tê de netewperestî û fanatîzm tên pêşxistin, feraseta saziyê ya ku aştiya civakî, estetîzm û tendirustiyê bi pêş dixe ava dike.

Li gor vê;
1- Spor, wekî ku çalakiyeke civakî ye sazîbûneke têkildarî qada tendirustiyê ye jî.
2- Esas erka sporê pêşxistina tendirustiya ruh û bedenê ye.
3- Mafê hemû beşên civakê heye ku ji çalakiyên sportîf sûd bigirin.
4- Tu cureyê sporê nabe ku şîdetê bihewîne. Rêbazên ku wê şîdeta civakî derxin holê nabe ku bên bikaranîn.
5- Di sporê de feraseta tenê temaşevaniyê red dike, feraseta tevlîbûnê esas digire.
6- Jinên di her temenî de ji bo jiyaneke bi tendirustî bijîn bi rojane di nav çalakiyeke sportîf de bin guncaw dibîne.

J) ZANIST
Zanista ku civakê dike heyber, ji hev vediqetîne, dijberî hev dike, dadixîne, parçe ji tevahî
qut dike, feraseta zanistê ya tenê pozîtîvîst û giştî dike li hember vana zanista civakparêz esas digire. Halê sîstembûyî yê tecrûbeya civakê ye, her wiha nêzikahiyeke ku civakîbûna jê derketiye her tim anîna ba hev, bi pêş xistin û mezinkirinê esas digire. Hemû dane û lêkolînên zanistî yên ku derxistine holê, di mijarên afirîneriyê de di xizmeta civakîbûnê de bin esas e. Xizmeta ji dumendiya kapîtalîst û modernîst a kar, sermaye û desthilatdariyê re red dike. Ji jihevqetînên kapîtalîst modernîst û ên ku zanist û zanînê ji hev parçe dikin, disenifînin direve. Hemû zanistan wek zanistên civakî digihîne hev. Nêzikahiyên kapîtalîst modernîteyê yên ku jinê tenê wek cudahiyeke biyolojîk digirin dest red dike. Zanista Jineolojiyê ya ku jinê bi xwezaya wê ya civakî, bi azadîxwaz û tevahî esas digire bi pêş dixe. Qada zanistê, li hember windakirina maneyê ya civakî ya modernîteya kapîtalîst xwedî maf û erkê berxwedan û pêşxistina parastinê ye. Di pêşketina zanistê de divê exlaq rêgeza bingehîn be.

Li ser vî esasî;
1- Zanistparêziyê wek daneheva cinsparêz û desthilatdariyê li dijberî civakê dibîne. Zanistparêzî, ji ser rêya zanistê derketin e, dejenerebûn e.
2- Zanist, ji polîtîka û exlaqa civakî xwedî dibe.
3- Zanista Jineolojiyê ya ku wê xwezaya jinê lêkolîn bike tê pêşxistin û wek parçeyekî zanistên civakî digire dest.
4- Erka bingehîn a zanistê; civakê bi hemû nirx û heqîqeta wê ve pênase kirin e. Zanist, li hember rêbazên zanistparêziyê yên ku ji rê derdixin, hişmendiyê biyanî dikin xwedî maf û erkê parastina civakê ye.
5- Di rêbaza civakî de, feraseta dîroka gerdûnî û herêmî esas e.
6- Li hember rêbaza zanyarî ya ku zanistê parçe dike û li dîsîplînan vediqetîne zanista tevahî ya civakî esas digire.
7- Qada zanistê hemû nêzikahiyên yekdestî red dike. Bi endamên xwe yên adil û wekhev, azad û demokratîk, xebateke hevpar û bi hev re, ji hev haydar dimeşîne.
8- Mirovên zanyar, hêza pêşeng a ku watedariya civakê pêk tînin in.
9- Mirovên zanyar, di pozîsyona wijdana civakê de tevlî jiyana civakî dibin.
10- Kevneperestî, sofîzm, dogmatîzm û faşîzmê wek nexweşîneke patolojîk dibîne û li hember her cure nexweşiyên ku tendirustiya civakê xera dikin civakê diparêze.
11- Di civakê de hişmendiya dîrokê bi pêş dixe, di bingeha demokratîk û azadîxwaz de pêşiya rêxistinbûna wî vedike.
12- Dijberiya xweza û civakê ya teknolojiyê red dike. Di hemû pêşketinên teknolojîk de afirîneriya civakî esas digire.

K) RAGIHANDINA CIVAKÎ Û MEDYA
Medya, bi serê xwe amûreke notr e. Qada medya û ragihanê tenê bi zîhniyeteke demokratîk bê rêxistinkirin dikare veguhere hişmendîkirina civakî. Amûrên medya û ragihanê, di xizmeta civaka exlaqî û polîtîk de ne. Civak di bingeha exlaqî û polîtîk de, aboriya ekolojîk, siyaseta demokratîk, perwerde, çanda demokratîk, huner, zanist, bawerî û qadên parastina cewherî yek ji amûrên bingehîn ên ku hişmendiya civakî pêk tînin e. Medyaya azad û demokratîk, di avakirina civaka demokratîk, ekolojîk û azad de rola amûra bingehîn dileyîze. Di roja me de modernîteya kapîtalîst, medyayê di çelexarîkirina hişmendiya civakî, xumamkirin û manîplekirin, bi taybetî jinê di anîna halê pêşkêşkirina metayê de wek amûrek dixebitîne. Amûrên ragihana civakî û medyayê di sazîbûn û weşanên xwe de nêzikahiyên ku jinê dikin mulk, kole û meta red dike, li hember viya jinê wek hêza afirînera civakî û pêşeng digire dest.

Li ser vî esasî;
1- Medya nabe ku bê yekdestîkirin û bikeve xizmeta sermayeya fînansê.
2- Yek ji amûrên bingehîn ên ku wê rêxistina civakê di binyada demokratîk de pêk bîne xwedî maf û erka xizmeta civakîbûnê ye.
3- Polîtîkayên modernîteya kapîtalîst a ku civaka exlaqî û polîtîk dike girse, takekes dike û veguherîne halê civaka sanal bi etîkî red dike.
4- Di bin tu mercî de nikare jinê wek amûra seksê pêşkêş bike. Zarok û ciwanan nikare wek metaya seksê û hêmana pornografîk bi kar bîne.
5- Hunera civakî, spor û cinseltiyê nabe ku veguherîne şov û rapêşî, pêşandeyê.
6- Nêzikahiyên desthilatparêz ên bi awayê netewparêzî, olperest, zayendperest û zanistparêz di polîtîkaya weşanê de red dike.
7- Di weşanên xwe de cî nade nêzikahiyên ku huner û sporê dikin endustrî.
8- Bi rêxistinên demokratîk re xebatên hevpar dimeşîne û di zanabûna civakî de rola amûra bingehîn dileyîze.
9- Di civakê de di pêşxistina piştgiriya civakî û kesên zana de bi hemû sazîbûnan re çalakiyên hevpar dimeşîne.
10- Heqîqeta civaka polîtîk û exlaqî ya ku rêxistinbûnên demokratîk, azadîxwaz didin xuyakirin li hemû beşên civakê belavkirin karê esasîn ê medyayê ye.
11- Teknîkên çapemenî, weşan û ragihanê yên ku wê hemû beşên civakê bigire nav xwe ava dike.
12- Ji kontrola hemû sazîbûnên civaka demokratîk re vekirî ye.
13- Amûrên ragihan û medyaya azad xwedî maf û erk e ku bi weşanên xwe çalakiyên rêxistinkirinên demokratîk ji kontrola civakî re veke.
12- Jin, amûrên medyaya resen ên alternatîf ava dike û bi pêş dixe.
15- Ji bo zimanê nêr ê di medyayê de bê derbaskirin û zîhniyeta demokratîk û azadîxwaz ava bibe têkoşîn dide.

L)HUNER
Huner, afirîneriya xwe ji civak û xwezayê digire. Bi xwezaya civakî ya jinê re hem taybetiyên mîna hev hildigire hem jî rasterast bi kiryarên afirînerî yên jinê re dertê holê. Her wiha girêdaneke xwezayî bi jinê re heye. Wek yek ji qadên ku afirîneriya civakî di asta herî jor de ye pêwîstî bi avaniya fikrê nerm dibîne. Di heman demê de di avaniya civakî de, di pêkhatina avaniya fikra nerm de, di pêşketin û berdewamîkirinê de erka wê ya lîstina rola çalak heye. Di afirandina xwezaya sêyemîn a ku wek ahenga xwezaya yekem û xwezaya duyem dertê holê di nav têkoşîna yên baş û xweşik watedarkirinê de ye. Ji aliyekî ve nêzikahiyên xweşikahî û estetîk ên civakê derdixe holê û vê pêwîstiyê bi cî tîne. Civak bi hunerê digihê daraza xweşikahî û nexweşikahiyê jî. Endustrîbûna hunera ku yek ji sê hêmanên (spor, seks, huner) modernîteya kapîtalîst e esas karê hunerê ji holê radike. Huner bi metakirinê wek sektora kêfê hatiye veguherandin. Civaka demokratîk hunerê ji nû ve bi xwezaya jin û civakê re digihîne hev, li ser vê esasê hunera jinê û hemû pêşketinên hunerî, girîngî didin pêşxistina sazîbûnên civakî.

Li ser vî esasî;
1- Di pêkanîna ahenga civak û xwezayê de erka lîstina rola çalak a hunerê heye.
2- Li hember zîhniyeta sîstema kapîtalîst a ku endustrî bûye maf û erka têkoşînkirinê ya civakê heye.
3- Li hember nêzikahiyên hunermendên kapîtalîst, modernîst ên ku jinê ber bi bûyîna mulk, kole û obje ve dehf didin têkoşîn dide.
4- Xwezaya civakî ya jinê, nêzikahiyên estetîk û xweşikahiyê vediguherîne berhemên hunerê û wek heqîqeta civakî derdixe holê.
5- Huner û hunermend bi berhemên ku derdixin holê re yên ku hewl didin heqîqeta civaka exlaqî û polîtîk waterdar bikin in.
6- Huner, têkoşîna derxistina holê ya hêza civakîbûnê derdixe holê.
7- Li hember feraseta hunera Oryantalîst a ku berhemeke sosyolojiya Rojava ye têkoşîn dide.
8- Hemû avaniyên çandî û etnîk ên civakê xwedî maf û erka avakirina hunera xwe ne.
9- Mafê hemû cureyên hunerê heye ku xwe pêk bînin. Tu cureyê hunerê li gel ku xwedî nêzikahiya serdest ji yên din nîn e wek dewlemendiyên ku hebûn û berdewamîkirina civakê pêk tînin wate digirin.
10- Yek ji erkên bingehîn a hunerê, dîrok, nasname û dinyaya jinê ya ku veşarî maye derdixe û dike aydî civakê. Di pêşketina civaka demokratîk de roleke çalak dileyîze, çanda berxwedanê bi pêş dixe û bi berdewamî dike.

M) AVANIYÊN ETNÎK
Hemû avaniyên etnîk ên di civakê de xwedî mafê xwe bi azadî îfadekirin û rêxistinkirinê
ne. Di pêşxistina têkiliyên piştgiriyê yên avaniyên etnîk bi hev re de sînorên erdnîgariyê wek asteng nayên dîtin. Ji ber ku civakîbûn pirnasnamebûnê îfade dike, mafê nasnameyên etnîk ên cuda ya jiyankirina çanda xwe heye. Ev bihevrabûn bêyî ku di sînorên dewleta netew de bê hepskirin wek wesfeke netewbûna demokratîk tê pejirandin.

Li ser vî esasî;
1- Her cudahiya di avaniya civakî de ne sedema cudahiyê, wek hêmana dewlemendiyê tê parastin.
2- Hemû avaniyên etnîk, ji zemîna azadiyê ya ku cudahî dewlemendî ye xwedî dibe û mafê jiyanê yê hemû ziman û zaravayan tê naskirin.
3- Hemû avaniyên etnîk ên ku di nav avahiya civakê de cî digirin bêyî ku tevlî sînorên dewletê bibin, xwedî mafê berdewamkirina hebûnên xwe yên çandî bi awayekî bi hev re û hebûnê ne.
4- Hemû avaniyên etnîk xwedî mafê axaftina ziman û zaravayên xwe, bi wan perwerde dîtin, dewlemendkirin û parastinê ne.
5- Hemû avaniyên etnîk di bingeha azad, adil û cudahiya wekheviyan de xwedî mafê tevlîbûna jiyana demokratîk in.
6- Hemû avaniyên etnîk li hember pêkanînên bişaftin, xwebişaftin, koçberkirina bi darê zorê û qirkirina civakê xwedî mafê berxwedan û parastina cewherî ne.
7-Tu avaniya etnîk di maneya demografîk de ji ber rewşa pirbûn an jî zêdebûnê nabe ku bikeve reşwa yê din.
8-Tu avaniya etnîk xwedî mafê serdestiyê nîn e. Di nav avaniya civakî de girêdayî nêzikahiyên adil û wekhev e.
9- Hemû avaniyên etnîk bi armanca pêkanîna netewa demokratîk xwedî mafê rêxistinkirina demokratîk in.
10- Jin, di bihevrebûn û têkoşîna azadiyê de hêmana jevqetînê ya hebûna avaniyên etnîk ên cuda na, berevajî ya ku hêz dide ye.

N)AVANIYÊN ÇANDÎ
Jin, kirdeya bingehîn a çandê, çavkaniya jiyanê û hêza berxwedanê ye. Hêza xwe berdewamkirina avaniyên çandî ye. Bişaftinên çandî, tunekirin, qirkirin bi qetlîama jinê re wekehev e. Li gel avaniyên çandî yên ku çavkaniya xwe ji cudahiyên etnîk digirin, wek çanda xwedavenda dayîk a jinê cuda dibe û heta roja me wek çanda dayîktiyê berdewam dike avaniyeke çandeke cuda jî heye. Avaniyên çandî, bi qasî ku wê di nav sînorên dewleta netewî de nikaribin bên hepskirin dewlemend û çeşîtdar in. Her wiha di nav civakîbûnê de serdestiya avaniya çandek tenê nabe.

Li ser vî esasî;
1- Hemû avaniyên etnîk xwedî mafê rêxistinbûna demokratîk in.
2- Jin wek mafên kolektîf xwedî mafê sûdgirtina ji mafên çandî ye.
3- Çanda dayîktiyê ya jinê, li hember çanda cisparêz wek avaniya çandî ya demokratîk tê pênasekirin. Wek hemû avaniyên etnîk xwedî mafê xwe birêxistinkirin, li hember êrîşan berxwedan û parastina cewherî ye.
4- Hemû avaniyên etnîk li hember dewletparêziya netewî xwedî mafê berxwedana demokratîk û parastina cewherî ne.
5- Li hember bişaftin, qirkirin, bi darê zorê koçberkirin, xwebişaftinê her tim di nav berxwedanê de ye.
6- Li hember bi rêya homojenkirinê yektîpkirina civakê her tim hebûna xwe dewlemend û çeşîtdar dike.
7- Di nav çeşîtdariya civakî de, xwedî mafê dewlemendkirin û nasandina çanda xwe ye.
8- Avaniyên çandî, li hember şîrovekirinên oryantalîzm, endustriyalîzm ên sîstema desthilatparêz di bingeha exlaqî û polîtîk de xwedî mafê parastina hebûna xwe ye.
9- Çand û zimanên ku dewleta netew înkar kiriye, bê nirx kiriye û lawaz xistiye derxistina holê, jiyankirin û parastina wan esas e.

O) BAWERÎ
Bawerî di serê nirxên manewî yên civakê de tê. Di roja me de baweriyên ku sîstema nêr
siyasal kiriye, bûne sedema windakirina heqîqetê. Ol û mezheb di derketina ewil de ji bo heqîqeta civakî derxin holê ava bûne. Ol û mezhep wek avaniyên çandî bên jiyankirin, ji xizmeta berjewendiyên desthilatdariyê yên sîstema serdest bên derxistin, wek hêmana têkoşîna demokratîkbûnê lawaz dike na, wek avaniyên demokratîkbûn û komunalîteyê pejirandina wan û hurmet dayîn esas e.

Li ser vî esasî;
1- Baweriyên civakî, her tim piştgiriya civakî, kolektîvîzmê, hêza nîqaş û şîrovekirinê xurt dikin û xwedî maf û erka vê hişmendiyê her tim vekirî bihêlin in.
2- Baweriyên civakî, xwedî avaniyeke exlaqî ku bihevrayî, tevahî û hebûna civakî diparêze ne.
3- Xwedî wî mafî ye ku hemû nirxên madî û manewî yên ku baweriya civakî xwedî dikin û hêza polîtîk û exlaqî veguherîne wek çandê.
4- Cihên baweriyê yên civakî wek cihên ku pirsgirêkên civakî û biryar lê tên nîqaşkirin, hêza şîroveyê ya manewî derdikeve holê, exlaqa civakî berbelav dibe û wek cihên zanabûna civakî xwedî mafê rêxistinbûnê ne.
5- Her kes xwedî mafê hînbûna rêzikên baweriya xwe û îbadetê ye. Ji bo hînbûna olekî cuda, pejirandin û îbadetê zor li tu kesî nayê kirin.
6- Hemû avaniyên olî yên ku bûne desthilatdar û siyasal tên redkirin. Li hember viya gel cihên xwe yên îbadetê ava dikin.
7- Tu kes di bingeha berjewendiyên baweriyên civakî de xwedî mafê rêxistinbûn, li civakê belavkirin, bi viya berjewendî bidestxistin nîn e. Dema ku pêk bê jî wek sûcê exlaqî û polîtîk tê destgirtin.

P) HINDIKAHÎ
Hindikahî, avaniyên civakî û çandî ne. Avaniya çandî, olî û mezhebî wek rêjeya nifûsê jî tê pênasekirin. Her hindikahî xwedî mafê bi azadî nasnameya xwe îfade kirin, hebûna xwe parastin, berdewamkirin û jiyanê ye. Di nav civakê de bi hejmarî an demografîk li hember zêdeyî di rewşa yê din de nayê girtin, veqetîna kirde û heyber nayê kirin. Tu civak û hindikahî nikare xwe pîrozî bike û bixe pêşiya hindikahî û civakên din. Ji nasnameyek civakî re zêde wate barkirin û li ser sekinandin, rê li ber netewparêziyê vedike. Her koma civakî, li gor rêgeza azadî û wekheviyê xwedî mafê rêxistinbûna demokratîk e.

Li ser vî esasî;
1- Hemû avaniyên çandî, wek beşên din ê civakê xwedî mafê jiyanê yên adil û wekhev in.
2- Hemû hindikahî, xwedî mafê pêşxistina rêxistinbûnên xwe yên cewherî ne.
3- Hindikayî, di sîstema demokratîk û konfederal de xweseriya xwe biparêzin, bi awayê yekîtî û konfederasyon hwd. xwe rêxistin bikin divêtiyeke civaka demokratîk e.
4- Pêkanînên qirkirin û bişaftinê yên ku hindikahî pê re rû bi rû dimînin sûcên mirovahiyê ne. Dewletên ku vî sûcî dikin ji bo li ser navê mirovahiyê ji hindikahiyan lêborîn bixwazin xebatên pêwîst tên meşandin.


BEŞA 4.
RÊXISTINKIRINA SÎSTEMA CIVAKA DEMOKRATÎK Û ENDAMÊN PÊKANÎNÊ

A) Konfederalîzma Demokratîk:
1- Rêxistinkirina sîstemî ya civaka demokratîk Konfederalîzma Demokratîk e. Konfederalîzma
Demokratîk xwe dispêre netewa demokratîk, welatê hevpar û yekîtiya demokratîk. Têkiliyên bi dewletê re di statuya xweseriyê de tên sazkirin.
2- Tevlîbûna jinê ya Konfederalîzma Demokratîk xweser û resen e.
3- Konfederalîzma Demokratîk li gor rêgezên bingehîn ên civaka demokratîk sîstemeke bi awayê berwar û tîkî tê rêxistinkirin e.
4- Xwe dispêre rêgeza hêza cewherî û besbûna cewherî.
5- Sîstema demokratîk a civakê ya ku ne dewlet e.
6- Xwe li gor civakê bi pêş dixe û hêza xwe ji binî digire.
7- Erka gotin, nîqaş û biryargirtinê aydî koman e.
8- Di Konfederalîzma Demokratîk de her kom, etnîsîte, çand, rêxistinên bawerî, tevgerên entelektuel, yekîneyên aborî wek yekîneyên polîtîk xwe bi xweserî ava dikin û îfade dikin.
9- Konfederalîzma Demokratîk serdestiya netewê esas digire.
10- Di jiyangehekê de, di qadeke ku çend jiyangehan digire nav xwe de wekî ku di herêmeke fireh de dikare bê pêkanîn, sîstemeke ku çend herêm û welatî jî bigire nav xwe de dikare bê pêkanîn.
11- Konfederalîzma Demokratîk yekîneyeke komunên demokratîk e.
12- Konfederalîzma Demokratîk rêxistinbûna sîstemî ya ku di avaniyên rêxistinkirî yên hemû beşan de pêk tê ye.
13- Têkiliya Konfederalîzma Demokratîk bi dewletên netew re ne heta dawî şer, ne jî di nav de bişaftin e. Di ser rêgeza lihevkirinê û pejirandina rewabûna hev re tevdigere.
14- Konfederasyona Demokratîk ji yekîtiyên hem ji xwe mezin hem biçûktir re vekirî ye.
15- Di asta parzemînî û cîhanî de Konfederalîzma Demokratîk teşwîq dike.
16- Konfederalîzma Demokratîk qîma xwe bi rêxistinbûna tenê di nav dewletekê de nayne. Hemû avaniyên civakî, bêyî ku bikevin nav sînorên dewletê, ji cîgayî heya gerdûnî dikarin konfederasyon ava bikin.
17- Jin bi rêxistinkirina konfederalîzma xwe tevlî sîstema konfederal dibe. Konfederalîzma jinê xwe bi awayê; Komunên Jinê, Koperatîfên Jinê, Ocaxên Jinê, Meclîsên Jinê, Kûrûltay, Kongre û Konferansên Jinê, Akademiyên Jina Azad, Welat û Netewa Demokratîk, Xweseriyên Cîgayî, Herêmî û Bajarî û Parastina Jinê ya Cewherî bi rêxistin dike.

B) Komunên Jinê:
1- Yekîneya siyasetê ya herî biçûk a civaka demokratîk a binî ku kom an jî komik bêyî ku cudahiya temen û qabiliyetê li ber çav bigirin tevlî dibin û parvekirinan pêk tînin e. Çawa ku berpirsiyariyên komunan li hember meclîsan heye, li hember komuneke din jî berpirsiyariyên wê hene.
2- Rêxistineke ku endamên komunê pêwîstiyên xwe yên madî û manewî bi awayekî kolektîf bi cî tînin e.
3- Komun bi hemû pirsgirêkên civakî (aborî, civakî, siyasî hwd.) têkildar rêxistin dibe.
4- Awayê rêxistinbûna bînî ya ku demokrasiya rasterast tê pêkanîn e.
5- Her kesên ku di komunê de cî digirin xwedî wî mafîne ku xwe an jî kesekî/e din berendam nîşan bidin hilbijêrin û bên hilbijartin.
6- Biryarên xwe bi awayekî eşkere, bi tevlîbûna endamên komunê digire.
7- Rêveberiya ku wê erkên pratîk kordîne bike ew bixwe hildibijêre û kontrol dike. Di rewşên ku rêveberiyên tên hilbijartin ji pêwistiyên gel re nebin bersiv de ji aliyê gelê ku ew hilbijartine ve dikare paş ve bên kişandin.
8- Rêveberiya hatiye hilbijartin, derbarê xebatên ku dimeşîne de endamên komunê agahdar dike.
9- Bi rêveberiya komunê ve girêdayî di çarçoveya pêwîstiyan de dikare komîsyon bê avakirin.
10- Her jin teqez (mûtlaka) ji komunekê re endambûnê, di tevlîbûna jiyana civakî de ji bo xwe wek rêgezeke nebe nabe dipejirîne.

C)Koperatîfên Jinê:
1- Modêla rêxistinbûna civaka demokratîk û jinê ya aborî ye.
2- Koperatîf, pêwîstiyên aborî yên civakê bi cî tînin. Bihortina desthilatdariya yekdestiyê li ser bazarê û qanûna kara zêde zêde û hemû civakê tevlî hilberînê kirin ji xwe re dike armanc.
3- Rêxistina piştgiriyê ya kolektîf a yekîneyên hilberînê yên cuda ye.
4- Yekîneyên aborî, li şûna berjewendî û karên takekesî, di nav hewla pêkanîna berjewendiyên di lehê civakî de ne.
5- Veqetîna hilberîner û yên xerc dikin ji holê radike û her kesî/ê tevlî hilberîna civakî dike.
6- Hewl dide ku ked û berhem nirxa xwe ya rastîn bigirin.
7- Maliyetan dadixîne. Hilberînê li gor pêwîstiyê diyar dike û berhemdariyê geş dike.
8- Nahêle ku buhayê bazarê zêde bilind bibin.
9- Avabûna bazara civakî pêk tîne.
10- Zirara di belavbûna hatiniyê de ji holê radike û di belavbûna hatiniyê de hevsengê pêk tîne.
11- Li hember sermayedaran û dayîna faîzê derdikeve.
12- Koperatîfvaniyê bi pêş dixe û berbelav dike.
13- Hemû koperatîf digihên hev û xwe wek Tevgerên Koperatîfan rêxistin dikin.
14- Koperatîf bi hilbijartinê tên erkê, li gor esasa bi hilbijartinê ji erkgirtinê rêxistin dibin.

D) Ocaxên Jinê:
1- Qada rêxistinê ya ku çanda civakî ya demokratîk, nirxên wê yên manewî di bingeha rêgezên demokrasî û azadiyê de tên hilberîn û ji civak û kesên wê yên azad re tê veguhêztin e.
2- Navendên ku civakîbûna jinê û hişmendiya azadiya jinê tê hînkirin û veguhêztin in.

E) Akademiyên Jina Azad:
1- Akademî, saziyên ku pêwîstiyên perwedeyê yên jinê û civakê tê de tên bicîanîn in.
2- Di bingeha îdeolojiya azadiya jinê de navendên ku perwerdeya civakê û nasnameya jina azad di takekesa jinê de biafirînin û felsefeya vê jiyanê ava bikin in.
3- Navendên jinê yên ronîbûn, avakirina hişmendiyê û nîqaşên azad in. Di ronîbûna civakê de erka alternatîf û rol digire. Bi vê armancê cihên ku lêkolînên akademîk tên kirin û hilberîna fikrî dikin aydî civakê ne.
4- Ji bo ku jin çalak tevlî jiyana siyasî, civakî, aborî û çandî bibe qada perwede û zanabûnê ye.
5- Yek ji saziyên bingehîn ên civaka demokratîk e.
6- Akademî ji bo nexweşînên civakî yên wek cinsparêzî, netewparêzî, olperestî, zanistparêzî, dethilatparêzî û çînparêzî bên bihortin û têkildarî heqîqeta civakî xebatên ronîkirina civakê dimeşînin.
7- Veguherandina zîhniyetê û zanabûna civakî dike armanc.
8- Ji bo pêwîstiyên civakê; di serî de çand, huner, siyaset û sporê bi cî bînin akademiyan rêxistin dike.

F) Meclîsên Jinê:
1- Organîzmayeke demokratîk a ku wê civak bikaribe tê de mekanîzmayên xwe yên tevlîbûna demokratîk, plansazî û kontrolê jiyanî bikin e.
2- Rêxistineke civakî ya ku hemû pirsgirêkên civakê lê tên nîqaşkirin û li rêyên çareseriyê tê gerîn, her kes xwedî mafê gotinê yê wekhev û adil be, biryarên hevpar bigire û bi van biryaran pêk bîne ye.
3- Rêxistineke binî ya ku kes bi tevlîbûna ji cîqayî pêk tînin e.
4- Meclîs li gor jiyangehan bi rêxistin dibin.
5- Meclîsên jin û ciwanan resen û xweser birêxistin dibin.
6- Ji her beşî jin, bêyî ku cudahiya ziman, ol, nijad û temen li ber çav bê girtin dikarin di meclîsan de cî bigirin.
7- Rêxistinbûnên civakî yên cuda dikarin di nav meclîsan de cî bigirin, xwe temsîl bikin.
8- Di bin banê meclîsê de li gor pêwîstiyan saziyan ava dike.
9- Hevpariya hemû beş û rêxistinên di civakê de pêk tîne.
10- Meclîs ji bo sûcên civakî yên tên jiyîn bigirin dest, ji bo pêvajoyên darizînê bimeşînin dadgehên gel û platformên gel bi rêxistin dikin.
11- Meclîs hêzên parastina cewherî ava dikin.
12- Meclîs çawa ku di îdareya bajêr de xwedî rol in, derbarê jiyangeha ku lê ne de jî xwedî maf û berpirsiyarî ne.

G) Kongre, Kûrûltay û Konferansên Jinê
1- Kongreya Jinê, endama biryarê ya herî bilind a jinê ya sîstema konfederal û demokratîk e.
2- Kongreya Jinê, bi delegeyên ku meclîsên jiyangehan şandine dicive. Pê re jî ji tevlîbûna rêxistinên civaka sivîl ên cur be cur û şexsiyetan re jî vekirî ye.
3- Pevgihan (birleşim) endama rêvebirinê ya di hejmara diyarkirî de hildibijêre û di dema hatiye diyarkirin de dicive.
4- Li gor hewcedariyan rêxistinbûnên komîte, komîsyon û komun ava dike û kontrol dike.
5- Pirsgirêkên azadiya jinê û pirsgirêkên ku ji viya dertên nîqaş dikin û biryarên hevpar digirin.

H) Xweseriya Cîgayî, Herêmî û Bajarî
1- Rêxistinkirina sîstemî ya civaka demokratîk a ku ji cîgayî ber bi herêmî ve berfireh dibe di çarçoveya xweseriya demokratîk de çêdibe. Ev bi awayê rêveberiyên cîgayî, herêmî û bajarî bi pêş dikeve.
2- Xweseriya Demokratîk rêveberina di cî de îfade dike. Li gor vê her xweserî rêveberiya xwe ya cîgayî û meclîsa xwe ya cîgayî ava dike derpêş dike.
3- Pêkanîna Xweseriya Demokratîk a ku divê bi rêxistinbûnên sivîl û cewherî yên civakê bi xwe bên destgirtin, di cehwera xwe de modêla sîstematîzekirî ya feraseta hindik dewlet pir civak e.
4- Di her qadên jiyanê de avakirina yekeyên xweser ên ku besbûna cewherî esas digirin derpêş dike. Li gor vê hemû yekeyên civakî, girêdana bi hev re bi girêdanên nerm tenê bi şertê hurmet nîşandana xweseriya wan dipejirînin.
5- Rêveberiyên xweser ên bajar, cîgayî û bajaran, ji bo ku hêzên xwe yên aborî, civakî û siyasî bikaribin tam bikar bînin bi tevgera netewî ya demokratîk re wek netewa demokratîk biyekbûn dibe.
6- Xweseriya Demokratîk awayê têkiliyê ya dewlet û konfederalîzma demokratîk û hiqûqa wê ye. Biçûk-kirin û sînorkirina dewletê hedef digire.
7- Hêzên modernîteya kapîtalîst û hêzên modernîteya demokratîk hevdu di bingeha rêgeza aştî û lihevkirinê de dipejirînin.

I) Netewa Demokratîk, Welatê Demokratîk:
1- Netewa demokratîk bi pêkanînên konfederalîst, demokratîk ên ku awayê polîtîk ê bingehîn e ji etnîsîteyê heta ol, bajarî, cîgayî, herêmî û civakên netewî her cure hebûnên çandî wek pêkhatinên siyasî, xweserî û demokratîk ava kirine, modêleke netewê ye.
2- Di modêla netewa demokratîk de, kom û kes li gor rastiyên xwe yên cîgayî pirsgirêkên xwe nîqaş dikin û çareseriyan dibînin.
3- Netewa demokratîk, li hember dewleta netew, netewa pirnasnameyî, pirçandî û pêkhateyên pir siyasî îfade dike.
4- Awayê rêvebirina siyasî ya netewa demokratîk konfederalîzma demokratîk e.
5- Cihên ku konfederalîzma demokratîk a ku awayê rêveberina cewherî ya netewa demokratîk lê tên pêkanîn e.
6- Sînorên hişk ên ku dewleta netew tê de kara yekdestî ava dike napejirîne, feraseta sînorên nerm esas digire.
7- Welatê demokratîk û tu nirxên civakî yên ku li ser dijîn nabe ku bên metakirin.
8- Welatê demokratîk azadkirina axê û hemû nasnameyên ku li ser dijîn e.
9- Girêdana bi ax û welat re, sîstema jiyanê ya adil û wekhev a hemû zindiyên ku li ser dijîn e.
10- Hemû kesên ku li ser welatê demokratîk dijîn, wek hemwelatiyên azad bi welatê demokratîk ve girêdayî ne.
11- Pirsgirêka azadiya jinê, pirsgirêkek ku ji pirsgirêka netew û welat jî dibihure, di heman demê de van pirsgirêkan jî digire nav xwe, hîn kûrtir û bi kok e. Pirsgirêka jinê bingeha pirsgirêkên çînî, netewî û etnîk e. Ji ber vê yekê çareserkirina pirsgirêka jinê piştî çareseriya pirsgirêka netewî nayê avêtin, taloqkirin.

J) Parastina Cewherî ya Jinê:
1- Li hember mîlîtarîzm, nijadperestî, faşîzm, her cureyê şîdetê, polîtîkayên cinsparêz û paşdemayî, rêxistina ewlehiyê ya ku parastina cewherî ya jinê pêk tîne ye.
2- Parastina cewherî, îfadeya herî zêde ya siyaseta demokratîk e.
3- Bi parastina civaka demokratîk û sazîbûnên civakî yên jinê berpirsiyar e.
4- Hişmendiya parastina cewherî ya jinê, rêxistin û çalakiya wê digire nav xwe.
5- Li hember hemû êrîşên çanda tecawizê li ser jinê bi rêgeza parastina cewherî tevdigere.

BEŞA 5.
PÊVAJOYÊN DARIZÎNÊ YÊN CIVAKA DEMOKRATÎK Û JINÊ
a) Xebatên dijberî azadiya jinê bên meşandin,
b) Li ser nirxên ku hebûna cewherî ya civaka demokratîk ava dikin û dihonin ger rewşa tehdîtek pêk were,
c) Avaniya exlaqî û polîtîk a jinê di bin tehdîtê de be,
d) Rêgezên bingehîn ên civaka demokratîk bên îhlalkirin,
e) Civaka demokratîk û jin bê parastina cewherî bê hiştin,

1. Dema yek ji rewşên ku li jor hatine rêzkirin bên jiyankirin, pêvajoya darizînê ya civaka demokratîk dest bi xebitandinê dike. Ev pêvajo pêwîst dike ku rewşa heyî an jî bûyer wê di nav kîjan sûcê exlaqî de bên nirxandin bên tespîtkirin.
2. Tespîta bergeha sûc li gor Peymana Jinê ya Civaka Demokratîk tê diyarkirin.
3. Diyarkirina wesfê sûc ji aliyê Dadgeha Gel an jî Platforma Gel ên ku ji aliyê komun an jî meclîsa cihê ku sûc lê hatiye kirin ve tê kirin.
4. Pêvajoya darizandina sûc û bi dankirineke civakî re girêdan, ji aliyê Dadgeha Gel an jî Platforma Gel ve tê pêkanîn.
5. Mekanîzmayên darizînê yên aydî jinê cuda tên avakirin. Jin edaleta xwe bi Platformên Edaletê yên Jinê yên ku mekanîzmayên resen in tîne cî.

A) Platformên Edaletê:
1.Platformên Edaletê yên Jinê, platformeke ji avaniya civakî ya cihê ku sûc lê hatiye kirin pêk hatiye.
2. Avakirin û berpirsiyariya platforman aydî meclîsên tax, gund û bajaran e.
3. Platform sûc didarizîne û ji bo sûc biryara danekirinê (mueyîde) digire.
4. Tespîta delîl a sûc, di berpirsiyariya Dîwana Meclîsê de ye.
5. Pêvajoya darizînê ji jinan re vekirî ye.

B) Pênaseya Sûc
Zindiyek di nav xwezaya yekem û duyem de;
a) Mafê jiyanê sînorkirin an jî tunekirin
b) Heqîqeta wî/wê înkarkirin
c) Îradeya wî/wê ya cewherî şikandin
d) Azadiya wan sînorkirin
e) Bişaftin
f) Tunekirin, qirkirin
g) Koçberkirin
h) Pergala wan xerakirin
i) Îstîsmara nasnameya cinsî û cudakarî
Her hewldan an jî çalakiya bi vî rengî sûc e.

NOT 1: Wek Tevgera Azadiya Jina Kurdistan belgeya xwe ya Peymana Civakî ya Jinê ya ku me amade kiriye em pêşkêşî nêrîn û dîtinin hemû jinan dikin. Belgeya ku em ê bi dîtin û nêrînên hem ji avahiya me ya rêxistinkirî hem jî ji sazî, rêxistin û şexsiyetên jin bên hevpar bikin û amade bikin em armanc dikin ku bikin wek belgeya peymana civakî ya jinan. Dîtinên ku wê li ser vî esasê bên pêşkêşkirin ji bo me girîng in. Em ji hemû hevalên jin ên ku wê dîtin û nêrînên xwe pêşkêş bikin re ji niha ve spasiyên xwe pêşkêş dikin.


NOTÊ 2. JI BO AMADEKIRIN Û GUHERTINA PEYMANA CIVAKÎ: EV PEYMAN PIŞTÎ KU JI NÎQAŞA BEŞÊN CIVAKÎ YÊN CUR BE CUR RE VEKIRÎ TÊ HIŞTIN DI ENDAMA ÎRADÎ YA JINÊ YA HERÎ BILIND DE TÊ ERÊKIRIN.




Bi Silav û Rêzên Şoreşgerî
Kordînasyona KJB’ê