OTORÎTE Û AZADÎ ...

Akademiya Zanistên
Civakî ya Abdullah Ocalan

 


Otorîte, di destpêka civakîbûna mirov de çêbûye. Ji ber vê sedemê ne biyaniye ji civakê, berevajiyê vêya parçeyeke wê ya temamkar e. Otorîteya ku parçeyekî civakêbû, çawa anîn rewşeke dijberê civakê? Bersiva vê pirsê biqasî dîroka şaristaniya çînî mijareke kûr e û pêwîstî bi dahûrandinê heye.
Ji rêzdariya ku di encama hunera di mirov de heyî derdikeve holê re tê gotin, otorîte. An jî rêzdariyeke di encama çalekiya mirov a karên erênî, bifêde de afirîndiye ye. Dema ev pênase werin esas girtin otorîte bi rêzdariyê re hemwateye û ev bi fêdeya di kiryariyê de derdikeve holê re tê pîvan. Di vê rêzdariyê de tehekum an jî çewsînerî nîne. Di vê wateyê de evna xema (tasa) hundirê civakê pêktînin. Taybetmendiyên hundirîn hildigrin. Rewşeke ji dervede tê ferzkirin tine ye.
Di qismeke civakê ya %98 de mirov, bêyi otorîte û rayeya ji dervede tê ferzkirin jiyane. Lê ev nayê wê wateyê ku bê otorîte, jiyan kirin e. Di vir de jî otorîte û rêzdariyeke xuya heye. Ji ber têkiliyên civaka exlaqî û polîtîk organîk û pişvanitî yên herî zêde piştvaniyê pêşdixînin rêzgirtineke herî mezin, ji lewra jî otorîteyê digrin. Yên di serî de vêya dikin jî jin e. Ev taybetmendiya wê ye ku jinê dibe asta Xwedavenda dayîk. Di vê mijarê de Rêber APO vêya dide xuyakirin: “têkiliya di derdora jina-dayîk de ji têkiliya hêz, otorîteyekê zêdetir di şêwazê piştevaniyeke (dayanişma) organîk de bûna wê, guncavê cewherê civaka xwezayî ye. ji rêderketinekî pêk nayîne. Ji otorîteya dewletê re girtiye. Ji ber çêbûna organîk pêwîstî bi xwespartina zor û derewê nabîne”.
Bakunînê ku weke bavê Anarşîzmê tê pejirandin, otorîteyê weke “zagonên hundirîn” pênase dike. Û ‘ev zagon ne ji derveyî me ne, evna di xwezaya me de tên dîtin; heyîna me, di aliyê fizîkî, ronakbîrî û exlaqî de tevahiya heyîna me tînin meydanê; em jî tenê ji saya van zagonan dijîn, bêhn digrin, dihizirin, daxwazî dikin. Ev nebin em ne tiştekin jî, em nîn in. Wê demê em hêza îsyankirina li hemberî vana û vê xwastekê ji kuderê digrin? Di têkiliya mirovan a bi zagonên xwezayî re tenê azadiyek ji bo mirovan gengaz e. Rizgariya mirovahiyê ya komelkar û takekesî bi şêweyeke guncavê armanca wê ketina ferqa wê ye û her diçe di pîvaneke fireh dibe de pêkanîna wê ye. Dema ev carekê hate qebûlkirin, otorîteyeke ticar ji aliyê girseya mirovan ve nebe mijara nîqaşê, diafirîne’.
Zagon û rêzikên ku civakê dikin civak hene. Di serî vana de civakîbûn, polîtîkbûn û exlaq tê. Evna nêzîkatiyên ku di civakê de rêzdarî didin çêkirin, herku diçe dibe otorîte ne. Lê di vana de ferzkariyek (zorlama) tine ye. Pejirandin an jî pêkhêneriyeke bi dil heye. Ji ber vê çendê ye ku, civaka xwezayî ya polîtîk û exlaqî, di bîra mirovan de weke bûhiştê cih girtiye, mirov, lêgerînên wana her timî kişandiye wir.
Berbi dawiya civaka xwezayî ve, hiyerarşî di hemêza civaka xwezayî de wek ji rêderketin û civaka xwezayî bi kotinê (kemirme) re lewaz dike pêşdikeve. Dema ku hîyerarşî bi zagonên hundirîn ên civakê re bû yek wek nabe pirsgirêkekî cidî, roleke ku jêre têgotin ‘hiyerarşiya bi fêde’ jî lîstiye. Lê ev çêbûn, cihê ye ji otorîteya jina di civaka xwezayî de. Ev pêşketina beriya civaka çînî an jî dema şeveqê de, xalaçerxeke herî girîng a dîrokê pêktîne. Ev weke wesfî cûdaye ji ola jina dayîk. Xebata bingehîn a ola jina dayîk, komkerî (toplayicilik) ye. Hîn li piştre kedîkirin, ew nebatên pêşxistine û afirandine xebateke aştiyane ya şer pêwîst nabîne ye. Xebata nêçîrê jî hîn zehmetir e. Ji lewra hîn zêdetir otorîte dixwaz e. Ev xebat koka şer jî çêdike. Desthilatbûna vê çandê tê wateya kokdayîna otorîteya baviksaler. Lê li roxmî vêya jî otorîte hîn takekesî ye û sazî nebûye.
Dema ev çand, bi otorîteya rahîp û şaman ku otorîteyeke olî ye re bûye yek çandeke nû çêdike. Ev çanda civaka çîn û dewletî ye. Ev, pêşketineke berevajiyê civaka xwezayî dişopîne. Salên BZ. 4000 hezar salan dibe salên pêşketina vê otorîteyê. Ev, xwe bi çêbûna dewletên bajaran ên Sûmeran re dide nîşandan. Çîrokên mîtolojîk an jî vebêj tijîne di derbarê çêbûna vêya de. Di vê civaka nû ya çêdibe de esker hêz bidest dixin. Qralên esker yek ji taybetmendiyekî vêya yê herî xuyaker e. Di encama vêya de pevçûnên nav qebîleyan de zêde dibe. Di necama van pevçûnan de nêzîkatiyên radestgirtin an jî tinekirin tê hîm girtin. Ên di van pevçûna de têk diçin dibin kole, yên serdikevin jî dibin xwedî koleyan. Ji bo yên têk diçin jî ji xeynî koletiyê ti şensê jiyaneke din a bijîn tine ye. Ev jî li dewsa tevlîbûnekî xwezayî tevlîbûnekî bi zorî tîne. Tevlîbûna bi zorê tevlîbûneke koleye. Kûrbûna vê otorîteyê, li gel çînayetiyê vediguhere otorîteya dewletê. Rêber APO di vê mijarê de vêya vedibêje: “Dewlet, otorîteya xwe bi ew zagon û qanûnên çêkiriye re didomîne. Civak li gorî van zagon û qanûn wê bihizire-biaxive, bixebite. Di mijarên mîna hal û hereketan de, reftarî hwd… de dê li gorî dewletê bibe, derketina ji derveyî vêya tewan e. Dewlet dema ku ev pêknehatin dikeve nava tirsa otorîteya wî lewaz dibe bi girtîgehan, darizandin, çewsandin û rêbazên kedîkirinê re otorîteya xwe diparêze’.
Wek ji nirxandinên ku me ji Rêber APO jî girtiye tê fêm kirin ku ferqeke wesfî di navbera otorîteya civaka çînî û dewletparêz û ya civaka xwezayî ku exlaqî û polîtîke de heye. Di vê wateyê de şaristaniya çînî, têgîn û nêzîkatiyên civaka xwezayî serûbin kiriye. Di civaka xwezayî de ku civakeke organîk e, otorîte tişteke hundirîn e, hundirîn (içsel), di civaka çînî ku civakeke mekanîk de jî ji derveyî (dişsal) ye. Di civaka xwezayî de rêzdariya ku jêdera otorîteyê pêktînê xwe dispêre huner, dispêre fêdeyê û takekes ye. Lê di civaka çînî de xwe dispêre zordarî, dispêre berjewendî û sazîbûye.
Du taybetmendiyên bingehîn ên otorîteya civaka çînî û dewletî hene. A yekemîn ji derve de bi darê zorê ferzkirin e. Ya din jî stûxwarkirin û îteatkirin e. Ev herdu nêzîkatî, ji ber di mirov de rê li ber nerazîbûnê vekiriye, bûye sedema pêşketina reda otorîteyê. Ji ber vê çendê otorîteya xwe dispêre rêzdariyê jî hatiye red kirin. Ev rewş tam rewşa ku civaka çînî dixwaze pêşbixîne ye. Îteatkirin ji otorîteyê re û otorîteya xwe dispêre rêzdariyê jî di nav de redkirina hemû otorîteyan dibe rûyên cihê ên heman madalyonê û evna hevdu xwedî dikin. Dema ku otorîteya bi darê zorê tê ferzkirin rê li ber koletiyê vedike, reda otorîteya xwe dispêre rêzdariyê jî dibe bêexlaqî. Koletî an jî bêexlaqî nêzîkatiyên dînamîkên pêşketina civakê perçe dikin, belav dikin. Herdu nêzîkatî jî nêzîkatiyên otorîteyê xwedî dike, kûr dike, bisazî dike û mayînde dikin in. Ji ber ku herdu nêzîkatî jî vegotina xwe di zorê de dibîne, ne aştîxwaz û ji bo berjewendiya civakê ne.
Ev nêzîkatiya ku di dirêjahiya dîroka civaka çînî de hatiye pêşxistin, di civaka kapîtalîst de bi zêdetir ziravkirinê re kûr kirine. Mirov bi her aliyekî wê ve kiriye dîlê pergalê. Di vê wateyê de hema wek di civakê de koletiyeke bi dil pêşxistiye.
Li dijî otorîteya koleker a civaka çînî sekinîn, têkoşînkirin, tê wateya ku têkoşîna mirovahiyê tê dayîn. Mirovbûna mirovahiyê di wateyekî de di têkoşîna xwe ya li hemberî vê otorîteyê de pêşdikeve.Ev di heman wextê de tê wateya azadiyê. Di vê wateyê de di navbera azadî û otorîteyê de bendikeke qut nabe heye. Herku kes û civak kete ferqa zagonên xwe yên hundir, wek di organîzmayekî de dibe, biqasî di şêwazeke piştvantiyê de pêşbixîne, berhemên bi sûd û fêde ji bo civakê çêbike, wê ji civakê rêzdayîn bibîne. Bi pêşxistina vê otorîteya xwe dispêre rêzdariyê veguhertina şêwazê jiyaneke azadî ye.